در صفحه معامله قیمت یک رمزارز را می‌بینید، سفارش خرید ثبت می‌کنید و بعد متوجه می‌شوید قیمت میانگین معامله با عدد اولیه فرق دارد. بار دیگر برای همان دارایی قیمت دلخواهتان را می‌گذارید، اما سفارش ساعت‌ها اجرا نمی‌شود. این دو اتفاق لزوما خطای صرافی نیستند؛ به این مربوط‌اند که سفارش شما چه زمانی و با چه قیمت‌هایی میتواند با سفارش مقابل تطبیق پیدا کند.
انواع سفارش در ارز دیجیتال را می‌توان با سه پرسش فهمید: سرعت اجرا چقدر مهم است؟ تا چه قیمتی حاضر به خرید یا فروش هستیم؟ آیا سفارش باید پس از فعال‌شدن شرط خاصی شروع شود؟ در این راهنمای انواع سفارش در صرافی ارز دیجیتال، بازار اسپات مبتنی بر دفتر سفارش را بررسی می‌کنیم، نه خریدوفروش آنی خارج از دفتر سفارش یا معاملات فیوچرز.
سفارش ارز دیجیتال چگونه به معامله تبدیل میشود؟
در بسیاری از صرافی‌های متمرکز، کاربران درخواست خرید و فروش با مقدار مشخص و گاهی قیمت مشخص ثبت می‌کنند. موتور تطبیق سفارش‌ها (Matching Engine) هر درخواست تازه را با سفارش‌های طرف مقابل می‌سنجد. اگر قیمت و شرایط قابل‌قبول باشند، معامله برای مقدار موجود انجام میشود؛ اگر نه، سفارش ممکن است در دفتر باقی بماند یا با توجه به تنظیمات لغو شود.
اینجا باید میان ثبت سفارش و اجرای معامله فرق بگذاریم. ثبت موفق یعنی صرافی درخواست را دریافت کرده است، نه اینکه حتما تمام دارایی را خریده یا فروخته باشید. ممکن است معامله در چند بخش و حتی با چند قیمت اجرا شود. لغو باقیمانده سفارش هم معاملات قبلی را برنمی‌گرداند.
بازار اسپات، جفت‌ارز و دفتر سفارش چیست؟
بازار اسپات معمولا به مبادله خود دارایی مربوط است. در جفت‌ارزی مثل BTC/USDT، قیمت بیت کوین با تتر بیان میشود. هنگام معامله ممکن است سه عدد ببینیم: آخرین قیمت انجام‌شده، بالاترین قیمت پیشنهادی خریدار (Bid) و پایین‌ترین قیمت پیشنهادی فروشنده (Ask). این عددها لزوما با یکدیگر برابر نیستند.
دفتر سفارش فهرست درخواست‌های باز خرید و فروش است. سمت خرید پیشنهادهای Bid و سمت فروش پیشنهادهای Ask را دارد. اختلاف بهترین Bid و Ask را اسپرد می‌گوییم. کندل‌ها خلاصه معاملات انجام‌شده‌اند، اما دفتر سفارش درخواست‌هایی را نشان می‌دهد که میتوانند تغییر کنند یا پیش از معامله لغو شوند.
چطور دفتر سفارش یک معامله را پر می‌کند؟
برای روشن‌شدن موضوع، جدول زیر را با اعداد کاملا فرضی آموزشی در نظر بگیرید. قیمت‌ها مربوط به هیچ رمزارز واقعی نیستند و واحد قیمت یک واحد پول قراردادی است. فروشندگان با قیمت‌های ۱۰۱ تا ۱۰۳ و خریداران با قیمت‌های ۹۸ و ۹۹ منتظرند.
| سمت سفارش | قیمت فرضی هر واحد | حجم پیشنهادی |
|---|---|---|
| فروش (Ask) | ۱۰۱ | ۲ واحد |
| فروش (Ask) | ۱۰۲ | ۳ واحد |
| فروش (Ask) | ۱۰۳ | ۵ واحد |
| خرید (Bid) | ۹۹ | ۲ واحد |
| خرید (Bid) | ۹۸ | ۳ واحد |
اگر سفارش مارکت خرید چهار واحد برسد و دفتر در همان لحظه تغییر نکند، دو واحد را با قیمت ۱۰۱ و دو واحد را با ۱۰۲ می‌خرد. هزینه کل پیش از کارمزد برابر است با ۲×۱۰۱ + ۲×۱۰۲ = ۴۰۶ واحد پول قراردادی. میانگین اجرا ۱۰۱٫۵ است. پس وجود بهترین فروشنده در قیمت ۱۰۱ به معنی خرید تمام چهار واحد در آن قیمت نیست.
در بازار واقعی سفارش‌های دیگر هم‌زمان وارد و خارج می‌شوند و قیمت‌ها تغییر می‌کنند؛ این مثال فقط رابطه میان حجم سفارش و عمق دفتر را نشان می‌دهد، نه نتیجه تضمینی یک معامله.
سفارش مارکت و لیمیت چه تفاوتی دارند؟
مارکت یا سفارش بازار، اجرای سریع با نقدینگی موجود را هدف می‌گیرد. لیمیت یا سفارش محدود، برای خرید سقف قیمت قابل‌قبول و برای فروش کف قیمت قابل‌قبول را تعیین می‌کند. بنابراین مارکت کنترل کمتر بر قیمت نهایی دارد و لیمیت ممکن است مدت طولانی اجرا نشود.
| معیار | سفارش مارکت | سفارش لیمیت |
|---|---|---|
| هدف | اجرای سریع با سفارش‌های موجود | کنترل قیمت قابل‌قبول |
| قیمت نهایی | میتواند در چند سطح انجام شود | در قیمت تعیین‌شده یا بهتر |
| احتمال تکمیل | وابسته به نقدینگی و محدودیت پلتفرم | امکان عدم اجرا یا اجرای ناقص |
| ریسک رایج | لغزش و تفاوت قیمت | ماندن سفارش در دفتر |
| رفتار کارمزد | در دفتر سفارش عموما تیکر | بسته به رفتار، میکر یا تیکر |
سفارش مارکت چیست و چه زمانی اسلیپیج رخ می‌دهد؟
با سفارش مارکت خرید می‌گوییم تا حد امکان از بهترین پیشنهادهای فروش موجود خرید کن. اگر مقدار پیشنهادی در بهترین قیمت کم باشد، سفارش به سطح‌های بعدی می‌رسد. تفاوت میان قیمت مورد انتظار و قیمت واقعی اجرا را لغزش قیمت یا اسلیپیج می‌گویند؛ در بازار کم‌عمق یا پرنوسان میتواند بیشتر شود.
البته مارکت تضمین نمی‌کند کل سفارش به هر قیمتی انجام شود. بعضی پلتفرم‌ها محدودیت محافظت قیمتی دارند و ممکن است با کمبود نقدینگی یا عبور از حد مجاز، فقط بخشی اجرا شود. Coinbase در مستندات رسمی Advanced Trade نمونه‌ای از این محدودیت‌ها را شرح می‌دهد؛ شرط آن پلتفرم را نباید قانون همه صرافی‌ها دانست.
سفارش لیمیت چیست و چرا اجرا نمی‌شود؟
فرض کنیم در مثال دفتر سفارش، درخواست خرید لیمیت چهار واحد با سقف قیمت ۱۰۰ ثبت شود. چون ارزان‌ترین فروشنده ۱۰۱ می‌خواهد، فعلا معامله‌ای رخ نمی‌دهد. سفارش میتواند منتظر بماند تا فروشنده‌ای با قیمت ۱۰۰ یا کمتر پیدا شود. در لیمیت فروش نیز پایین‌ترین قیمت قابل‌قبول مشخص میشود.
لیمیت ممکن است با قیمت بهتر از عدد واردشده اجرا شود. اگر سقف خرید را ۱۰۲ بگذاریم و در دفتر فروشنده ۱۰۱ وجود داشته باشد، بخشی از سفارش میتواند فورا معامله شود. پس سفارش لیمیت همیشه نقدینگی تازه اضافه نمی‌کند و همیشه کارمزد میکر ندارد.
سفارش حد ضرر چه زمانی فعال میشود؟
سفارش استاپ یا توقف بر اساس یک شرط قیمتی فعال میشود. معامله‌گر ممکن است از آن برای خروج مشروط یا شروع یک معامله پس از رسیدن قیمت به سطح مشخص استفاده کند. قیمت فعال‌سازی (Stop یا Trigger) به معنی قیمت قطعی معامله نیست. خود قیمت مرجع فعال‌سازی و امکانات هر بازار نیز به قوانین پلتفرم بستگی دارد.
استاپ مارکت و استاپ لیمیت چه فرقی دارند؟
در استاپ مارکت، پس از فعال‌شدن شرط، سفارش بازار ایجاد میشود و در شرایط پرنوسان ممکن است با قیمتی بدتر اجرا شود. استاپ لیمیت پس از فعال‌شدن، یک سفارش با حد قیمت تعیین‌شده می‌گذارد؛ ممکن است قیمت بازار از حد مجاز گذشته باشد و هیچ معامله‌ای انجام نشود. اولی ریسک لغزش دارد و دومی ریسک اجرا نشدن.
برای مثال فرضی، فروشنده قیمت استاپ ۹۵ و قیمت لیمیت ۹۴ گذاشته است. اگر بازار از ۹۶ ناگهان به ۹۰ برسد و خریداری در ۹۴ یا بیشتر نباشد، استاپ لیمیت میتواند باز بماند. استاپ مارکت احتمال دارد با قیمت پایین‌تری اجرا شود. بنابراین هیچ‌یک زیان را در یک مقدار ثابت تضمین نمی‌کنند.
در بعضی صرافی‌ها دستور توقف مستقل از موقعیت است. اگر دارایی را جدا فروختیم، ممکن است نیاز باشد سفارش استاپ باقیمانده را لغو کنیم. Kraken این نکته را در راهنمای رسمی Stop Loss خود توضیح می‌دهد؛ باید قواعد همان صرافی را جدا دید.
اسپرد، عمق بازار و لغزش قیمت چه تفاوتی دارند؟
اسپرد فاصله بهترین پیشنهاد خرید و فروش است. عمق بازار حجم سفارش‌های قابل مشاهده در سطوح مختلف قیمت را نشان می‌دهد. لغزش قیمت اختلاف قیمت مورد انتظار با قیمت واقعی اجراست. ممکن است اسپرد در یک لحظه کم باشد، اما برای سفارش بزرگ، مقدار کافی در نزدیک‌ترین قیمت موجود نباشد و میانگین معامله تغییر کند.
هزینه معامله فقط کارمزد نوشته‌شده در جدول صرافی نیست. مقدار اجراشده، اسپرد، قیمت نهایی و لغزش را هم باید دید. همچنین حجم معاملات ثبت‌شده در یک روز لزوما به معنی وجود نقدینگی کافی برای سفارش ما در همین ثانیه نیست.
میکر و تیکر چه تفاوتی دارند؟
میکر (Maker) با سفارشی که در دفتر می‌ماند به نقدینگی بازار اضافه می‌کند. تیکر (Taker) با درخواست موجود معامله می‌کند و آن نقدینگی را برمیدارد. مارکت عموما تیکر است، ولی یک لیمیت قابل‌اجرا در همان لحظه نیز میتواند تیکر باشد. حتی ممکن است قسمت فوری یک سفارش تیکر و قسمت باقیمانده آن پس از ثبت در دفتر میکر باشد.
گزینه Post Only در بعضی پلتفرم‌ها مانع اجرای فوری یک لیمیت میشود تا سفارش در دفتر قرار گیرد. این گزینه و شیوه کارمزد آن در همه صرافی‌ها وجود ندارد. برای کارمزد، حداقل مقدار، شرط زمان اعتبار و امکانات واقعی وال‌ول یا صرافی دیگر فقط باید به مستندات جاری همان سرویس تکیه کنیم.
چرا سفارش بخشی اجرا میشود یا باز می‌ماند؟
سفارش ممکن است باز (Open)، نیمه‌پرشده (Partially Filled)، کامل‌شده (Filled) یا لغوشده (Canceled) باشد. فرض کنیم از درخواست خرید پنج واحد، دو واحد اجرا شده است. اگر باقیمانده را لغو کنیم، خرید دو واحد قبلی از بین نمی‌رود؛ فقط درخواست سه واحد اجرا‌نشده حذف میشود. قبل از ثبت سفارش دوم باید موجودی و بخش اجراشده را بررسی کنیم.
گاهی قیمت لیمیت با سفارش‌های مقابل سازگار نیست، گاهی حجم کافی وجود ندارد یا زمان اعتبار سفارش تمام شده است. برخی بازارها گزینه IOC دارند که بخش قابل‌اجرای فوری را پر می‌کند و باقیمانده را لغو می‌کند؛ در GTC سفارش تا اجرا یا لغو طبق مقررات پلتفرم می‌ماند. نام و جزییات این گزینه‌ها ممکن است متفاوت باشد.
کدام نوع سفارش برای چه هدفی مناسب‌تر است؟
نباید یک نوع سفارش را برای همه موقعیت‌ها بهترین معرفی کنیم. انتخاب، به اولویت معامله‌گر و محدودیت بازار بستگی دارد. این جدول آموزشی است و سیگنال یا توصیه معامله محسوب نمی‌شود.
| هدف | نوع سفارش قابل بررسی | محدودیت |
|---|---|---|
| اجرای سریع با نقدینگی موجود | مارکت | قیمت نهایی و تکمیل کل سفارش قطعی نیست |
| خرید تا سقف قیمت معین | لیمیت خرید | ممکن است اجرا نشود |
| فروش از یک قیمت کمتر نشود | لیمیت فروش | نیازمند خریدار در قیمت مجاز است |
| فعال‌سازی معامله با رسیدن به قیمت خاص | استاپ مارکت یا استاپ لیمیت | خطر لغزش یا عدم اجرا |
قبل از ثبت سفارش این شش نکته را بررسی کنیم
- جفت‌ارز: بازار و دارایی پایه را درست انتخاب کنیم.
- سمت سفارش: خرید یا فروش و مقدار دارایی را دوباره بخوانیم.
- عمق دفتر: نقدینگی در قیمت‌های نزدیک را با اندازه سفارش بسنجیم.
- نوع سفارش: سرعت یا حد قیمت یا شرط فعال‌شدن را آگاهانه انتخاب کنیم.
- هزینه: کارمزد، اسپرد و احتمال لغزش را جدا ببینیم.
- نتیجه ثبت: مقدار پرشده، وضعیت سفارش و امکان لغو باقیمانده را کنترل کنیم.
برای یادگیری بهتر، می‌توان مثال‌های عددی فرضی را بدون خریدوفروش واقعی بررسی کرد. مقاله مادر «آشنایی با بازار و ترید ارز دیجیتال» در وال‌ول موضوع‌هایی مثل فیوچرز، تحلیل و مدیریت ریسک را پوشش می‌دهد؛ این صفحه عمدا روی اجرای سفارش در معاملات اسپات تمرکز دارد.
جمع‌بندی
برای فهم سازوکار سفارش‌ها باید از ثبت درخواست فراتر برویم و ببینیم چه حجمی با چه قیمتی واقعا معامله شده است. مارکت سرعت را هدف می‌گیرد، لیمیت حد قیمت را تعیین می‌کند و استاپ یک شرط فعال‌سازی اضافه می‌کند. هیچ‌یک به‌تنهایی اجرای مطلوب را تضمین نمی‌کنند؛ شناخت این تفاوت‌ها، خواندن صفحه معامله و بررسی هزینه نهایی را بسیار ساده‌تر می‌کند.
سوالات متداول
۱. آیا سفارش مارکت همیشه کامل انجام میشود؟
خیر. حجم دفتر، نوسان و مقررات محافظتی پلتفرم میتوانند باعث اجرای چندقیمتی یا تکمیل فقط بخشی از سفارش شوند.
۲. چرا سفارش لیمیت من اجرا نشده است؟
ممکن است سفارش مقابل در قیمت مجاز وجود نداشته باشد، حجم کافی نباشد یا نوبت اجرا هنوز نرسیده باشد. زمان اعتبار و وضعیت سفارش را هم بررسی کنید.
۳. آیا سفارش حد ضرر قیمت خروج را تضمین می‌کند؟
خیر. استاپ مارکت ممکن است با قیمت متفاوت اجرا شود و استاپ لیمیت پس از فعال‌شدن ممکن است اصلا پر نشود.
۴. آیا هر سفارش لیمیت کارمزد میکر دارد؟
خیر. لیمیتی که در لحظه ورود نقدینگی موجود را برمیدارد میتواند تیکر باشد؛ شیوه محاسبه کارمزد به مقررات بازار وابسته است.
