ارتقای بزرگ زی کش (Zcash، با نماد ZEC) با نام NU7 روز ۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۵ آبان ۱۴۰۵) در شبکه اصلی فعال شد و زمان هدف ساخت هر بلاک را از ۷۵ به ۲۵ ثانیه کاهش داد. اما هم‌زمان اتفاق دیگری هم افتاد: حدود ۱۲٬۲۲۴ واحد زی کش در استخر قدیمی Sprout دیگر قابل انتقال نیست. این مقدار در گزارش زمان فعال‌سازی حدود ۱۵ میلیون دلار ارزش‌گذاری شده بود؛ به معنی سوزانده‌شدن این دارایی‌ها نیست.
طبق گزارش ۶ نوامبر کوین‌تلگراف، فعال‌سازی در ارتفاع بلاک ۳٬۵۴۳٬۴۰۵ و ساعت ۰۶:۰۴ صبح به وقت ایران انجام شد. حالا خبر تازه‌تری هم مطرح است: توسعه‌دهندگان پیشنهاد داده‌اند زمان هدف بلاک در ارتقای بعدی باز هم کمتر شود. برای فهم اهمیت این خبر، باید تغییر سرعت شبکه و محدودیت استخر قدیمی را جداگانه ببینیم.
ارتقای NU7 زی کش چه تغییری در سرعت شبکه ایجاد کرد؟
تا پیش از NU7، شبکه زی کش به‌طور هدف‌گذاری‌شده هر ۷۵ ثانیه یک بلاک می‌ساخت. این عدد اکنون به ۲۵ ثانیه رسیده؛ یعنی از نظر فاصله هدف بلاکها، شبکه سه برابر سریع‌تر شده است. در پرداخت یا واریز به صرافی، این تغییر می‌تواند انتظار برای نخستین تایید تراکنش را کوتاه‌تر کند.
البته ۲۵ ثانیه به معنی تایید تضمینی هر انتقال در همین زمان نیست. فاصله واقعی بلاکها می‌تواند تغییر کند و کیف پول یا صرافی ممکن است برای نمایش موجودی قابل استفاده، بیش از یک تایید بخواهد. بنابراین «سه برابر سریع‌تر شدن بلاکها» را نباید با «سه برابر شدن قطعی سرعت تمام تراکنش‌ها» یکی بدانیم.
مکانیزم تازه کارمزدها چه می‌کند؟
NU7 فقط یک ارتقای سرعت نیست. در کنار این تغییر، مکانیزم پایداری شبکه (NSM) نیز به آن اضافه شده که ۶۰ درصد کارمزد تراکنش‌ها را موقتا از گردش خارج می‌کند تا در آینده از مسیر پاداش استخراج دوباره وارد گردش شوند؛ زمان شروع این بازتوزیع حدود فوریه ۲۰۳۱ اعلام شده است. طبق همین گزارش‌ها، سقف عرضه ۲۱ میلیون واحدی زی کش و برنامه هاوینگ شبکه حفظ می‌شود.
چرا ۱۲٬۲۲۴ واحد زی کش در استخر Sprout غیرقابل‌انتقال شد؟
Sprout نام یکی از استخرهای قدیمی تراکنش خصوصی زی کش است. این بخش از سازوکارهای اولیه شبکه استفاده می‌کرد و انتقال موجودی آن به قالب قدیمی تراکنش نسخه ۴ وابسته بود. در NU7 پذیرش این قالب تراکنش متوقف شد؛ در نتیجه دارایی‌هایی که هنوز در Sprout مانده‌اند، طبق قوانین فعلی شبکه راهی برای خرج یا انتقال ندارند.
در گزارش ۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۵ آبان ۱۴۰۵)، به نقل از داده‌های ZecStats، موجودی این استخر را حدود ۱۲٬۲۲۴ زی کش و ارزش آن را نزدیک ۱۵ میلیون دلار گزارش کرد. این ارزش دلاری مربوط به زمان گزارش است و با تغییر قیمت زی کش ثابت نمی‌ماند. مهم‌تر اینکه موجودی مذکور از عرضه حذف یا به نشانی دیگری منتقل نشده است؛ مشکل، نبود روش پذیرفته‌شده برای خرج‌کردن آن است.
این پیامد کاملا غافلگیرکننده نبود. در گزارشی در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱ مهر ۱۴۰۵)، درباره باقی‌ماندن موجودی در Sprout پیش از ارتقا هشدار داده شده بود. بازگرداندن امکان انتقال در آینده از نظر فنی منتفی اعلام نشده، اما هیچ تضمینی برای بازیابی دسترسی وجود ندارد؛ ممکن است این محدودیت همیشگی بماند.
آیا این مشکل دارایی همه کاربران زی کش را تهدید می‌کند؟
خیر؛ محدودیت گزارش‌شده مشخصا به موجودی باقیمانده در استخر قدیمی Sprout مربوط است، نه به کل ارز زی کش یا همه کیف پول‌ها. در گزارش پیش از ارتقا هم میان موجودی Sprout و زی کش شفاف یا سایر انواع موجودی تفاوت گذاشته شده بود. بنابراین صرف داشتن زی کش در یک کیف پول، به معنی قرارگرفتن آن در این وضعیت نیست.
اگر کسی از کیف پول بسیار قدیمی زی کش استفاده می‌کند، ابتدا باید نوع موجودی و پشتیبانی نسخه فعلی نرم‌افزارش را از راهنمای معتبر همان کیف پول بررسی کند. دادن دستور انتقال فوری به همه کاربران، یا وعده بازیابی داراییهای Sprout، بدون بررسی شرایط هر کیف پول می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
پیشنهاد کاهش زمان بلاک زی کش به ۲۰ ثانیه چیست؟
در ۸ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۷ آبان ۱۴۰۵)، دو توسعه‌دهنده با نام‌های ValarDragon و Evan Forbes پیش‌نویس پیشنهادی برای کاهش دوباره فاصله هدف بلاکها از ۲۵ به ۲۰ ثانیه ارایه کردند. این پیشنهاد در گزارش ۹ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۸ آبان ۱۴۰۵) نیز بازتاب پیدا کرد. هدف مطرح‌شده، کوتاه‌ترشدن انتظار برای تایید اولیه در پرداخت‌های حضوری، واریز صرافی‌ها و تبدیل میان شبکه‌هاست.
این تغییر هنوز روی شبکه اصلی فعال نشده و قرار است برای نظرسنجی جامعه و بررسی در ارتقای احتمالی NU7.1 مطرح شود. به گفته پیشنهاددهندگان، کاهش دوباره زمان بلاک لزوما ظرفیت روزانه تراکنشهای خصوصی را افزایش نمی‌دهد و قرار نیست برنامه انتشار زی کش را تغییر دهد. پس فعلا ۲۵ ثانیه زمان هدف فعال شبکه است، نه ۲۰ ثانیه.
ارتقای زی کش چه تاثیری بر قیمت و آینده زی کش دارد؟
از نظر کاربرد شبکه، سریع‌ترشدن تایید اولیه مزیتی روشن است؛ اما بازار لزوما بلافاصله به پیشرفت فنی واکنش مثبت نشان نمی‌دهد. FXStreet در گزارشی که ۹ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۸ آبان ۱۴۰۵)، ساعت ۰۷:۲۸ به وقت ایران منتشر شد، نوشته که محصولات قابل معامله مرتبط با زی کش در هفته قبل حدود ۱۳ میلیون دلار خروج سرمایه ثبت کردند؛ درحالی‌که هفته پیش از آن حدود ۱۷ میلیون دلار ورود سرمایه گزارش شده بود. این ارقام به دوره‌های مشخص مربوط‌اند و نباید به‌عنوان جریان لحظه‌ای سرمایه تفسیر شوند.
همان تحلیل از تردید بازار درباره ادامه رشد قیمت زی کش صحبت می‌کند. پس باید بین دو موضوع فاصله بگذاریم: NU7 یک تغییر اجرایی در پروتکل شبکه است، اما مسیر قیمت تحت تاثیر تقاضای سرمایه‌گذاران، وضعیت کلی بازار و معاملات اهرمی هم قرار دارد. از موفقیت ارتقا به‌تنهایی نمی‌توان افزایش قیمت زی کش را نتیجه گرفت.
در مجموع، NU7 انتظار برای اولین تایید تراکنشهای زی کش را کاهش داده، ولی در کنار آن دسترسی به موجودی قدیمی Sprout را متوقف کرده است. خبر ۲۰ ثانیه‌ای هم فعلا فقط پیشنهاد است. برای دارندگان زی کش، مهم‌ترین نتیجه این است که نوع موجودی کیف پول، وضعیت ارتقای شبکه و تحولات بازار را سه موضوع جدا بدانند.
سوالات متداول
۱. آیا ۱۵ میلیون دلار زی کش برای همیشه از بین رفته است؟
خیر. این رقم ارزش تقریبی داراییهای باقیمانده در استخر قدیمی Sprout هنگام گزارش ۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۵ آبان ۱۴۰۵) است. این واحدهای زی کش سوزانده نشدهاند، اما فعلا طبق قوانین جدید شبکه قابل انتقال نیستند و بازگشت دسترسی به آنها تضمین نشده است.
۲. آیا بعد از ارتقای NU7 همه تراکنشهای زی کش در ۲۵ ثانیه تایید میشوند؟
نه. ۲۵ ثانیه زمان هدف تولید هر بلاک است. زمان واقعی بلاکها نوسان دارد و سرویسهای مختلف ممکن است برای پذیرش واریز یا نهایی دانستن تراکنش چند تایید بخواهند.
۳. آیا زمان بلاک زی کش از ۲۵ به ۲۰ ثانیه رسیده است؟
تا ۹ نوامبر ۲۰۲۶، کاهش به ۲۰ ثانیه فقط در قالب پیشنهاد برای ارتقای احتمالی NU7.1 مطرح شده و به معنی فعال‌شدن آن روی شبکه اصلی نیست.
