وقتی ماینرهای بیشتری وارد شبکه بیت کوین میشوند، قدرت محاسباتی بالا میرود؛ اما آیا بلاکها باید برای همیشه سریعتر ساخته شوند؟ نه. شبکه با سازوکاری به نام «سختی استخراج» شرایط پیدا کردن بلاک معتبر را تنظیم میکند تا میانگین زمان ساخت بلاک در بلندمدت نزدیک به ۱۰ دقیقه بماند. برای فهم این سازوکار، اول تفاوت هش ریت و سختی را روشن میکنیم و بعد سراغ فرمول تنظیم آن میرویم.
حالا فرض کنید تعداد زیادی دستگاه جدید وارد شبکه شوند. اگر بیت کوین هیچ سازوکاری برای کنترل این شرایط نداشت، بلاکها کمکم سریعتر از چیزی که باید ساخته میشدند. برعکس، اگر بخش بزرگی از ماینرها دستگاههایشان را خاموش میکردند، فاصله بین بلاکها میتوانست خیلی بیشتر شود.
اینجاست که سختی شبکه بیت کوین اهمیت پیدا میکند. شبکه هر چند وقت یک بار شرایط استخراج را سختتر یا آسانتر میکند تا با وجود بالا و پایین شدن قدرت ماینرها، میانگین زمان ساخت هر بلاک در بلندمدت نزدیک به ۱۰ دقیقه باقی بماند.
سختی شبکه بیت کوین چیست؟
اگر بخواهیم خیلی ساده توضیح بدهیم سختی شبکه چیست، میتوان گفت عددی است که نشان میدهد پیدا کردن بلاک بعدی بیت کوین در شرایط فعلی شبکه چقدر سخت است.
ماینر برای ساخت بلاک (BLOCK) باید به هشی (HASH) برسد که شرایط تعیینشده توسط شبکه را داشته باشد. مشکل اینجاست که دستگاه از قبل نمیداند کدام محاسبه قرار است جواب بدهد. در نتیجه باید بارها و بارها تلاش کند تا بالاخره یکی از این محاسبات نتیجه مناسب داشته باشد.
هرچه سختی بالاتر باشد، بهطور متوسط تلاش بیشتری برای رسیدن به یک پاسخ معتبر لازم است.
نکته مهم این است که بالا رفتن سختی به این معنی نیست که دستگاه ماینر ضعیفتر شده است. مثلا اگر دستگاهی ۲۰۰ تراهش قدرت دارد، بعد از افزایش سختی همچنان همان ۲۰۰ تراهش را تولید میکند. فقط حالا در رقابتی حضور دارد که پیدا کردن بلاک در آن سختتر شده است.
در بحثهای فنیتر بیت کوین اصطلاحی به نام Target یا «هدف» هم وجود دارد. ماینر باید هشی پیدا کند که از مقدار Target پایینتر باشد. هرچه این محدوده سختگیرانهتر شود، پیدا کردن پاسخ مناسب هم دشوارتر خواهد شد.
پس اگر خیلی خلاصه بگوییم، تارگت و سختی در جهت مخالف هم حرکت میکنند؛ کوچکتر شدن Target یعنی استخراج سختتر شده است.

سختی استخراج بیت کوین چگونه کار میکند؟
برای فهم سختی استخراج بد نیست فرایند ماینینگ را شبیه امتحان کردن تعداد بسیار زیادی ترکیب مختلف تصور کنیم.
ماینر دادههای مربوط به بلاک را وارد تابع هش میکند، نتیجه را بررسی میکند و اگر شرایط لازم را نداشت، دوباره سراغ تلاش بعدی میرود. این فرایند در دستگاههای امروزی با سرعت بسیار بالایی تکرار میشود.
نکته اینجاست که دستگاه قویتر جواب درست را بهتر «حدس» نمیزند. فقط میتواند در هر ثانیه تعداد بیشتری تلاش انجام دهد.
به همین دلیل ماینینگ را گاهی به قرعهکشی تشبیه میکنند. فرض کنید یک نفر یک بلیت داشته باشد و نفر دیگری یک میلیون بلیت. نفر دوم شانس بیشتری برای برنده شدن دارد، اما باز هم از قبل نمیداند کدام بلیت قرار است برنده شود. سختی استخراج بیت کوین در واقع مشخص میکند موفق شدن در این رقابت، در سطح فعلی شبکه چقدر دشوار است.
عبارتهای سختی ماینینگ بیت کوین و سختی ماینینگ هم معمولا به همین مفهوم اشاره دارند. بنابراین اگر جایی با سوال سختی استخراج چیست یا سختی ماینینگ چیست روبهرو شدید، منظور همان میزان دشواری پیدا کردن بلاک معتبر است.
سختی شبکه بیت کوین هر چند وقت یکبار تغییر میکند؟
بیت کوین سختی را لحظهبهلحظه تغییر نمیدهد. مثلا اگر همین امروز چند مزرعه بزرگ استخراج روشن شوند و هش ریت شبکه ناگهان بالا برود، سختی همان لحظه واکنش نشان نمیدهد. شبکه صبر میکند تا دوره فعلی کامل شود، هر دوره شامل ۲۰۱۶ بلاک است.
اگر میانگین زمان ساخت هر بلاک را ۱۰ دقیقه در نظر بگیریم، ساخت ۲۰۱۶ بلاک باید تقریبا ۱۴ روز طول بکشد:
۲۰۱۶ × ۱۰ دقیقه = ۲۰٬۱۶۰ دقیقه
که تقریبا همان دو هفته میشود.
البته «هر دو هفته» را نباید یک زمان کاملا ثابت تقویمی در نظر گرفت. چیزی که برای شبکه اهمیت دارد تعداد بلاکهاست، نه تعداد روزها.
اگر ماینرها قدرت بیشتری وارد شبکه کنند، ممکن است این ۲۰۱۶ بلاک زودتر از ۱۴ روز ساخته شوند. اگر هش ریت کاهش پیدا کند، همین تعداد بلاک ممکن است بیشتر از ۱۴ روز زمان ببرد. در پایان دوره، شبکه بررسی میکند که این ۲۰۱۶ بلاک نسبت به زمان هدف سریعتر ساخته شدهاند یا کندتر و بر اساس همین نتیجه، سختی دوره بعد را تنظیم میکند.
چه عواملی بر سختی شبکه بیت کوین تاثیر میگذارند؟
اینجا بهتر است بین عامل مستقیم و عامل غیر مستقیم تفاوت بگذاریم. قیمت بیت کوین، قیمت برق یا حتی تعداد دستگاههای ماینر مستقیما داخل فرمول سختی قرار ندارند. چیزی که برای مکانیزم تنظیم سختی اهمیت دارد، سرعت ساخته شدن بلاکها در دوره قبلی است.
اما همین عوامل میتوانند رفتار ماینرها را تغییر دهند و باعث ورود یا خروج قدرت پردازشی از شبکه شوند. اثر نهایی این تغییرات را بعدا در تغییر سختی شبکه بیت کوین میبینیم.
هش ریت شبکه بیت کوین
هش ریت یکی از مهمترین المانهایی است که باید کنار سختی شبکه بررسی شود. این عدد نشان میدهد ماینرهای فعال در مجموع چه مقدار قدرت پردازشی وارد شبکه کردهاند.
اگر هش ریت بالا برود و سختی فعلا ثابت بماند، تعداد تلاشهایی که در هر ثانیه انجام میشود بیشتر خواهد شد. در نتیجه معمولا بلاکها کمی سریعتر پیدا میشوند، اگر این وضعیت تا پایان دوره ادامه داشته باشد، شبکه در تنظیم بعدی سختی را بالا میبرد.
در سمت مقابل، افت هش ریت میتواند باعث شود بلاکها دیرتر پیدا شوند. اگر این اتفاق ادامه پیدا کند، احتمال پایین آمدن سختی در دوره بعد بیشتر میشود.
تعداد و فعالیت ماینرها
تعداد ماینرها مهم است، اما نه دقیقا به شکلی که گاهی تصور میشود. مثلا اضافه شدن هزار دستگاه قدیمی الزاما تاثیر بیشتری از اضافه شدن صد دستگاه بسیار قدرتمند ندارد. چیزی که در نهایت اهمیت دارد، مجموع قدرت پردازشی این دستگاههاست.
برای همین بهتر است بهجای اینکه فقط بگوییم «ماینرهای بیشتری وارد شبکه شدهاند»، ببینیم این ورود در عمل چقدر هش ریت جدید ایجاد کرده است.
قدرت و کارایی دستگاههای استخراج
تجهیزات استخراج در طول سالها پیشرفت زیادی کردهاند. مدلهای جدید ASIC معمولا قدرت بیشتری دارند و در بسیاری از موارد به ازای هر واحد هش، انرژی کمتری مصرف میکنند. یعنی یک مزرعه استخراج ممکن است حتی بدون افزایش تعداد دستگاهها، قدرت پردازشی بیشتری وارد شبکه کند.
اگر این اتفاق در مقیاس بزرگی رخ دهد، هش ریت بالا میرود و بعد از مدتی اثرش روی سختی شبکه هم دیده میشود.
قیمت بیت کوین و سودآوری ماینینگ
قیمت بیت کوین مستقیما سختی را تعیین نمیکند، اما روی تصمیم ماینرها تاثیر زیادی دارد. وقتی استخراج سودآورتر میشود، دستگاههایی که قبلا خاموش شده بودند ممکن است دوباره روشن شوند. شرکتهای بزرگ هم ممکن است ظرفیت استخراجشان را افزایش دهند یا تجهیزات تازه بخرند. در چنین شرایطی هش ریت میتواند بیشتر شود.
برعکس، اگر قیمت بیت کوین افت شدیدی داشته باشد، بعضی دستگاههای کمبازده دیگر از نظر اقتصادی ارزش روشن ماندن ندارند.
پس قیمت و سختی کاملا بیارتباط نیستند، اما رابطه مستقیمی هم ندارند. افزایش قیمت لزوما سختی را بالا نمیبرد و بالا رفتن سختی هم بهتنهایی نشانه رشد قیمت بیت کوین نیست.
هزینه برق و هزینههای استخراج
برق برای یک ماینر هزینه کوچکی نیست. در بسیاری از عملیات استخراج، بخش بزرگی از هزینهها به انرژی مربوط میشود.
ممکن است یک دستگاه با یک تعرفه مشخص برق کاملا سودآور باشد، اما اگر هزینه انرژی کمی بالا برود دیگر صرفه اقتصادی نداشته باشد. در چنین شرایطی معمولا دستگاههای قدیمیتر و کمبازدهتر زودتر از مدار خارج میشوند.
اگر این اتفاق در مقیاس بزرگی رخ دهد، هش ریت شبکه پایین میآید و در ادامه میتواند زمینه کاهش سختی شبکه بیت کوین را فراهم کند.
محدودیتها و تغییرات قانونی در صنعت ماینینگ
قوانین هم میتوانند روی وضعیت استخراج تاثیر بگذارند. ممنوعیت ماینینگ، محدودیت مصرف انرژی، افزایش تعرفه برق، سختتر شدن دریافت مجوز یا محدودیت واردات تجهیزات میتواند فعالیت ماینرها را در یک منطقه کاهش دهد، البته این اثر لزوما ماندگار نیست. تجهیزات استخراج را میشود جابهجا کرد و در گذشته هم دیدهایم که بخشی از صنعت ماینینگ از یک کشور به کشور دیگری منتقل شده است.
بنابراین محدودیت استخراج در یک منطقه لزوما به این معنی نیست که آن مقدار هش ریت برای همیشه از شبکه خارج شده است.
رابطه هش ریت و سختی شبکه بیت کوین چیست؟
هش ریت و سختی شبکه به هم مربوطاند، اما یک چیز نیستند، هش ریت به ما میگوید چه مقدار قدرت پردازشی در شبکه فعال است. سختی شبکه نشان میدهد پیدا کردن بلاک با شرایط فعلی چقدر دشوار شده است.
تفاوت مهم دیگر این است که این دو همزمان تغییر نمیکنند، فرض کنید همین امروز مقدار زیادی تجهیزات جدید روشن شود. هش ریت تقریبا بلافاصله بالا میرود، اما سختی تا پایان دوره فعلی تغییر نمیکند، در این فاصله ممکن است بلاکها کمی سریعتر ساخته شوند. وقتی دوره ۲۰۱۶ بلاکی تمام شد، شبکه سختی را بر اساس شرایط جدید تنظیم میکند.
پس میشود گفت هش ریت سریعتر تغییر میکند و سختی با کمی تاخیر خودش را با وضعیت جدید شبکه هماهنگ میکند.

وقتی سختی شبکه بیت کوین افزایش پیدا میکند چه اتفاقی میافتد؟
افزایش سختی شبکه بیت کوین برای یک ماینر یعنی همان دستگاه قبلی حالا در رقابت سختتری قرار گرفته است، اگر قدرت دستگاه تغییر نکرده باشد، هنوز همان تعداد هش را در هر ثانیه تولید میکند. چیزی که عوض شده، شانس موفقیت آن در مقایسه با کل شبکه است.
اگر بقیه شرایط ثابت بمانند، بالا رفتن سختی معمولا باعث کاهش درآمد مورد انتظار دستگاه میشود.
این مساله برای دستگاههای قدیمی اهمیت بیشتری دارد. دستگاهی که همین حالا هم نزدیک مرز سوددهی است، ممکن است بعد از افزایش سختی دیگر از نظر اقتصادی توجیه نداشته باشد.
به همین دلیل ماینرها فقط قیمت بیت کوین را نگاه نمیکنند. سختی شبکه، هزینه برق و وضعیت هش ریت هم جزو متغیرهایی هستند که باید همزمان بررسی شوند.
کاهش سختی شبکه بیت کوین چه تاثیری بر ماینرها دارد؟
برای ماینری که دستگاهش همچنان روشن است، پایین آمدن سختی معمولا شرایط بهتری ایجاد میکند، قدرت دستگاه تغییری نکرده، اما حالا پیدا کردن بلاک نسبت به دوره قبلی آسانتر شده است. در نتیجه سهم نسبی آن ماینر از رقابت میتواند بیشتر شود.
با این حال، کاهش سختی معمولا بدون دلیل اتفاق نمیافتد، اغلب قبل از آن بخشی از هش ریت شبکه خارج شده و بلاکها کندتر از حد معمول ساخته شدهاند. شبکه هم با پایین آوردن سختی خودش را با این وضعیت جدید هماهنگ میکند.
برای همین بهتر است کاهش سختی را جدا از اتفاقاتی که قبل از آن در شبکه افتاده بررسی نکنیم.
سختی شبکه چه تاثیری بر سودآوری استخراج بیت کوین دارد؟
سود ماینینگ فقط به قیمت بیت کوین بستگی ندارد.
فرض کنید قیمت بیت کوین ۱۰ درصد بالا رفته باشد. در نگاه اول شاید به نظر برسد درآمد ماینر هم باید تقریبا به همان اندازه بهتر شود، اما اگر همزمان سختی شبکه یا هزینه برق بالا رفته باشد، نتیجه میتواند کاملا متفاوت باشد.
اگر بخواهیم سودآوری استخراج را حساب کنیم، باید چند عامل را کنار هم ببینیم:
- هش ریت دستگاه
- سختی شبکه
- مصرف برق
- قیمت انرژی
- قیمت بیت کوین
- پاداش بلاک
- کارمزد تراکنشها
- کارمزد استخر
- هزینه خرید تجهیزات
- هزینه تعمیر و نگهداری
- مدت فعالیت دستگاه
هیچکدام از این موارد بهتنهایی تصویر کاملی از سود استخراج نمیدهند.
به همین خاطر ممکن است دو ماینر با دستگاه کاملا مشابه، فقط بهدلیل تفاوت در قیمت برق یا هزینههای عملیاتی، درآمد خالص متفاوتی داشته باشند.

تفاوت سختی شبکه و هش ریت چیست؟
این دو اصطلاح معمولا کنار هم استفاده میشوند و همین موضوع گاهی باعث میشود کاربران تازهوارد آنها را یکی بدانند در حالی که هرکدام چیز متفاوتی را اندازه میگیرند.
| ویژگی | سختی شبکه بیت کوین | هش ریت شبکه بیت کوین |
| مفهوم | میزان دشواری پیدا کردن بلاک | قدرت محاسباتی فعال در شبکه |
| چه چیزی را نشان میدهد؟ | پیدا کردن پاسخ معتبر چقدر دشوار است | ماینرها با چه توان کلی در حال محاسبهاند |
| زمان تغییر | بعد از هر ۲۰۱۶ بلاک | میتواند تقریبا پیوسته تغییر کند |
| علت اصلی تغییر | سرعت تولید بلاکهای دوره قبل | ورود و خروج ماینرها یا تغییر تجهیزات |
| واحد | عدد نسبی | H/s، TH/s، PH/s، EH/s و… |
| افزایش آن چه معنایی دارد؟ | استخراج دشوارتر شده است | قدرت پردازشی بیشتری وارد شبکه شده است |
اگر بخواهیم تفاوت را خیلی ساده بگوییم، هش ریت قدرت شرکتکنندگان مسابقه است و سختی، میزان دشواری همان مسابقه.
آیا سختی شبکه بیت کوین همیشه افزایش پیدا میکند؟
نه، همیشه اینطور نیست، اگر نمودار چند ساله سختی بیت کوین را ببینیم، روند کلی بیشتر صعودی بوده است. با توجه به رشد صنعت ماینینگ و قدرتمندتر شدن تجهیزات، این موضوع عجیب نیست.
اما در بازههای کوتاهتر، کاهش سختی بارها اتفاق افتاده است، اگر بلاکهای دوره قبلی کندتر از زمان هدف ساخته شده باشند، شبکه میتواند سختی را پایین بیاورد، مثلا وقتی تعداد زیادی ماینر از شبکه خارج میشوند و هش ریت افت میکند، کاهش سختی کاملا قابل انتظار است.
پس پایین آمدن سختی نشانه خراب شدن شبکه نیست. اتفاقا نشان میدهد مکانیزم تنظیم سختی دارد همان کاری را انجام میدهد که برایش طراحی شده است.

سختی شبکه بیت کوین چگونه محاسبه میشود؟
برای فهم نحوه محاسبه سختی شبکه بیت کوین لازم نیست وارد تمام جزییات ریاضی پروتکل شویم، منطق اصلی آن نسبتا ساده است.
شبکه انتظار دارد ۲۰۱۶ بلاک تقریبا در ۱۴ روز ساخته شوند. بعد از تکمیل این دوره، بررسی میشود که در عمل چقدر زمان گذشته است، اگر ۲۰۱۶ بلاک زودتر از انتظار ساخته شده باشند، یعنی استخراج با سختی فعلی برای قدرت موجود در شبکه کمی آسان بوده است. در نتیجه Target سختتر میشود، اگر ساخت این تعداد بلاک بیشتر از انتظار طول کشیده باشد، شرایط در جهت مخالف تنظیم میشود.
فرمول سادهشده را میتوان اینطور نوشت:
هدف جدید = هدف قبلی × زمان واقعی دوره ÷ زمان هدف دوره
و رابطه کلی سختی هم به شکل زیر است:
سختی شبکه = هدف مرجع ÷ هدف فعلی
پس هرچه تارگت کوچکتر شود، عدد سختی بالاتر میرود.

البته بیت کوین اجازه نمیدهد این تغییر در یک مرحله بدون محدودیت انجام شود. مدت زمانی که برای محاسبه در نظر گرفته میشود نمیتواند کمتر از یکچهارم زمان هدف یا بیشتر از چهار برابر آن باشد.
یک مثال ساده برای درک سختی شبکه بیت کوین
فرض کنیم فقط برای ساده شدن مثال، سختی فعلی شبکه ۱۰۰ باشد، شبکه انتظار دارد ۲۰۱۶ بلاک بعدی در حدود ۱۴ روز ساخته شوند. حالا تصور کنید مقدار زیادی قدرت پردازشی جدید وارد شبکه شده و این ۲۰۱۶ بلاک بهجای ۱۴ روز، در ۱۰ روز ساخته شدهاند. مشخص است که شبکه سریعتر از چیزی که انتظار داشته جلو رفته است.

حالا حالت برعکس را در نظر بگیرید.
اگر ساخت همان ۲۰۱۶ بلاک ۲۰ روز طول بکشد، یعنی شبکه با سطح فعلی سختی کندتر از حد انتظار پیش رفته است. در چنین شرایطی، سختی در تنظیم بعدی باید پایینتر بیاید تا استخراج کمی آسانتر شود.
اعداد واقعی بیت کوین بسیار بزرگتر و محاسبات فنی آن پیچیدهتر هستند، اما منطق کلی ماجرا همین است.
چرا بیت کوین اصلا به تنظیم سختی نیاز دارد؟
اگر سختی شبکه ثابت میماند، رشد قدرت دستگاههای استخراج به مرور زمان نظم تولید بلاک را به هم میزد.
ماینرهای امروزی اصلا قابل مقایسه با دستگاههای سالهای ابتدایی بیت کوین نیستند. قدرت پردازشی شبکه طی این سالها چندین مرحله بزرگ رشد کرده است.
اگر سختی همراه با این رشد تغییر نمیکرد، هر نسل جدید از تجهیزات باعث میشد بلاکها سریعتر از قبل ساخته شوند.
تنظیم سختی جلوی همین اتفاق را میگیرد.
جالب اینجاست که شبکه لازم نیست بداند چند دستگاه روشن هستند، چه شرکتی آنها را اداره میکند یا هزینه برقشان چقدر است. کافی است ببیند بلاکهای دوره قبلی با چه سرعتی ساخته شدهاند و بر اساس همان، شرایط دوره بعد را تنظیم کند.
اگر بخواهیم این سازوکار را در یک جمله جمع کنیم، شبکه برای تنظیم سختی لازم نیست بداند چه کسی استخراج میکند یا چند دستگاه روشن است؛ کافی است زمان ساخت بلاکهای دوره قبل را با زمان هدف مقایسه کند. همین قاعده کمک میکند بیت کوین بدون مدیر مرکزی، سرعت تولید بلاک را در بلندمدت به محدوده هدف نزدیک نگه دارد.
سوالات متداول
۱. سختی شبکه بیت کوین چیست؟
عددی است که نشان میدهد پیدا کردن بلاک معتبر در شرایط فعلی شبکه چقدر دشوار است. این مقدار بعد از هر ۲۰۱۶ بلاک دوباره تنظیم میشود.
۲. سختی استخراج بیت کوین چگونه تعیین میشود؟
بیت کوین زمان لازم برای ساخته شدن ۲۰۱۶ بلاک قبلی را با زمان هدف مقایسه میکند. اگر این دوره سریعتر تمام شده باشد، سختی افزایش پیدا میکند و اگر بیشتر از انتظار طول کشیده باشد، سختی کاهش مییابد.
۳. سختی شبکه بیت کوین هر چند وقت یکبار تغییر میکند؟
بعد از هر ۲۰۱۶ بلاک. با میانگین ۱۰ دقیقه برای هر بلاک، این فاصله تقریبا دو هفته است، اما میتواند کمی کوتاهتر یا طولانیتر باشد.
۴. چه عواملی باعث افزایش سختی شبکه بیت کوین میشوند؟
عامل اصلی، سریعتر ساخته شدن بلاکهاست. افزایش هش ریت، ورود دستگاههای جدید یا استفاده گستردهتر از تجهیزات قدرتمند میتواند چنین شرایطی ایجاد کند.
۵. چه عواملی باعث کاهش سختی شبکه بیت کوین میشوند؟
اگر هش ریت کاهش پیدا کند و بلاکها کندتر ساخته شوند، احتمال کاهش سختی در تنظیم بعدی بیشتر میشود. خاموش شدن ماینرها، افزایش هزینه انرژی یا محدودیتهای قانونی میتوانند از دلایل افت هش ریت باشند.
۶. رابطه هش ریت و سختی شبکه چیست؟
هش ریت قدرت پردازشی فعال شبکه را نشان میدهد، در حالی که سختی میزان دشواری استخراج را مشخص میکند. هش ریت میتواند تقریبا بلافاصله تغییر کند، اما سختی فقط در پایان دوره تنظیم میشود.
۷. آیا افزایش سختی شبکه به معنی افزایش قیمت بیت کوین است؟
خیر. بالا رفتن سختی بهتنهایی چیزی درباره جهت آینده قیمت بیت کوین نمیگوید. قیمت میتواند روی فعالیت ماینرها اثر بگذارد، اما مستقیما در فرمول تنظیم سختی قرار ندارد.
۸. آیا سختی شبکه روی سود استخراج بیت کوین تاثیر دارد؟
بله. اگر بقیه شرایط ثابت بمانند، بالا رفتن سختی معمولا درآمد مورد انتظار یک دستگاه با هش ریت ثابت را کاهش میدهد. به همین دلیل سختی شبکه یکی از متغیرهای مهم در محاسبه سود ماینینگ است.




