احتمالاً موقع بررسی مشخصات یک دستگاه ماینر به عددهایی مثل «۲۰۰ تراهش بر ثانیه» برخورده‌اید. اگر این سؤال برایتان پیش آمده که «هش ریت چیست؟»، جواب کوتاهش این است: هشریت یا نرخ هش، تعداد محاسباتی است که یک ماینر در هر ثانیه برای استخراج انجام می‌دهد. پس وقتی از هشریت حرف می‌زنیم، منظور سرعت انجام محاسبات است، نه مقدار بیت‌کوینی که دستگاه قرار است به دست بیاورد.
از طرف دیگر، همین اصطلاح را برای مجموع قدرت پردازشی شبکه بیتکوین هم به کار می‌برند. هرچه سهم یک ماینر از این قدرت بیشتر باشد، شانس بالاتری برای پیدا کردن بلاک دارد؛ ولی این به معنای درآمد تضمینی نیست. در این راهنما می‌بینیم هشریت چیست، واحدهایش چطور خوانده می‌شوند و موقع مقایسه دستگاه‌ها باید به چه چیزهایی دقت کنیم.
هشریت چیست و چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟
برای اینکه معنی هشریت روشن شود، اول باید خود «هش» را بشناسیم. در شبکه بیتکوین، اطلاعات مشخصی از یک بلاک وارد یک تابع رمزنگاری می‌شوند و خروجی‌ای به شکل یک عدد با طول ثابت تولید می‌کنند. دستگاه استخراج با تغییر بخش‌هایی از داده‌ها، این محاسبه را بارها تکرار می‌کند تا خروجی به دست آمده با شرط تعیین‌شده شبکه سازگار باشد.
این شرط را «هدف» می‌نامند. ماینر باید نتیجه‌ای پیدا کند که از مقدار هدف بزرگ‌تر نباشد. نکته اینجاست که از قبل نمی‌توان فهمید کدام تلاش جواب می‌دهد؛ دستگاه فقط باید مرتب امتحان کند. هشریت در واقع سرعت همین تلاش‌هاست.
برای مثال، ماینری با توان ۲۰۰ تراهش بر ثانیه، حدود ۲۰۰ تریلیون محاسبه هش در هر ثانیه انجام می‌دهد. این عدد به معنی ساختن ۲۰۰ بلاک یا تأیید ۲۰۰ تراکنش نیست. بیتکوین از این روش که به آن «اثبات کار» می‌گویند برای انتخاب بلاک‌های معتبر استفاده می‌کند. در این فرایند از الگوریتم رمزنگاری SHA-256 استفاده می‌شود؛ البته لازم نیست برای فهم کاربرد هشریت وارد جزئیات ریاضی آن شویم.
هشریت ماینر با هشریت شبکه بیتکوین چه فرقی دارد؟
هشریت یک دستگاه ماینر
وقتی روی جعبه یا برگه مشخصات یک ماینر نوشته شده ۲۰۰ تراهش بر ثانیه، معمولاً منظور توان اسمی همان دستگاه در شرایط مشخص است. در عمل ممکن است سرعتش کمی بالاتر یا پایین‌تر باشد؛ چون عواملی مثل دما، کیفیت برق، تنظیمات دستگاه و وضعیت قطعات روی عملکرد آن اثر می‌گذارند.
یک نکته دیگر هم مهم است: هشریت دو دستگاه را فقط وقتی می‌شود مستقیم مقایسه کرد که با الگوریتم استخراج یکسان کار کنند. برای همین، صرفاً با دیدن عدد بزرگ‌تر نمی‌توان نتیجه گرفت یک کارت گرافیک یا ماینر برای همه ارزها قوی‌تر است.
هشریت کل شبکه بیتکوین
وقتی صحبت از هشریت شبکه می‌شود، منظور مجموع قدرت محاسباتی دستگاه‌هایی است که برای استخراج بیتکوین رقابت می‌کنند. اما یک تفاوت مهم وجود دارد: شبکه، تعداد تمام محاسبات ناموفق ماینرها را جایی ثبت نمی‌کند. بنابراین عددی که در نمودارهای هشریت شبکه می‌بینیم، معمولاً یک برآورد آماری است، نه یک شمارش دقیق و لحظه‌ای.
این برآورد با توجه به سختی استخراج و فاصله زمانی پیدا شدن بلاکها انجام می‌شود. به همین دلیل ممکن است دو سایت معتبر در یک روز عددهای کمی متفاوت نشان دهند؛ مثلاً یکی میانگین یک‌روزه را حساب کرده باشد و دیگری میانگین هفت‌روزه را. تعداد ماینرها هم بهتنهایی معیار دقیقی نیست؛ چند دستگاه جدید و قدرتمند ممکن است از تعداد زیادی دستگاه قدیمی توان بیشتری داشته باشند.
واحدهای هشریت چیست و چطور به هم تبدیل می‌شوند؟
واحد اصلی نرخ هش، «هش بر ثانیه» است. اما تعداد محاسبات یک دستگاه استخراج امروزی آن‌قدر زیاد است که معمولاً واحدهای بزرگ‌تری مثل تراهش یا پتاهش را می‌بینیم. جدول زیر کمک می‌کند این واحدها را راحت‌تر با هم مقایسه کنید.
| نام واحد | نماد | تعداد هش در هر ثانیه |
|---|---|---|
| هش بر ثانیه | H/s | ۱ |
| کیلوهش | kH/s | ۱٬۰۰۰ |
| مگاهش | MH/s | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| گیگاهش | GH/s | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| تراهش | TH/s | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| پتاهش | PH/s | ۱۰۱۵ |
| اگزاهش | EH/s | ۱۰۱۸ |
| زتاهش | ZH/s | ۱۰۲۱ |
قاعده تبدیل ساده است: هر پله هزار برابر پله قبلی است. پس یک پتاهش بر ثانیه، هزار تراهش بر ثانیه و یک اگزاهش بر ثانیه، یک میلیون تراهش بر ثانیه است. اگر عدد دستگاه ۲۰۰ تراهش باشد، یعنی هر ثانیه حدود ۲۰۰ تریلیون بار محاسبه انجام می‌دهد؛ نه اینکه در روز حتماً مقدار مشخصی بیتکوین استخراج کند.
این واحدها را با ترابایت یا سرعت اینترنت اشتباه نگیرید. تراهش بر ثانیه، سرعت محاسبه را نشان می‌دهد؛ در حالی که سرعت انتقال داده یا ظرفیت حافظه چیز دیگری است.
هشریت چطور روی شانس استخراج بیتکوین اثر می‌گذارد؟
استخراج بیتکوین تا حد زیادی شبیه یک رقابت احتمالی است. دستگاه‌ها پشت سر هم محاسبه انجام می‌دهند و هر تلاش فرصتی برای پیدا کردن نتیجه معتبر دارد. اگر قدرت یک ماینر دو برابر شود و شرایط دیگر تغییر نکند، سهمش از تلاش‌های شبکه و شانس مورد انتظارش برای موفقیت هم تقریباً دو برابر می‌شود. با این حال، هیچ تضمینی نیست که همان روز یا حتی همان هفته بلاکی پیدا کند.
برای اینکه موضوع ملموس‌تر شود، یک مثال فرضی بزنیم. فرض کنید هشریت دستگاه شما ۱۰۰ تراهش بر ثانیه باشد و قدرت کل شبکه را یک زتاهش بر ثانیه در نظر بگیریم. چون یک زتاهش برابر یک میلیارد تراهش است، سهم دستگاه شما می‌شود ۱۰۰ تقسیم بر یک میلیارد؛ یعنی فقط ۰٫۰۰۰۰۱ درصد از کل توان شبکه. این عدد صرفاً برای آموزش است و نرخ واقعی شبکه در لحظه را نشان نمی‌دهد.
این سهم کم به این معنی نیست که دستگاه اصلاً شانسی ندارد؛ بلکه نشان می‌دهد موفق شدن در استخراج انفرادی چقدر به احتمال وابسته است. به همین دلیل خیلی از ماینرها به استخر استخراج می‌پیوندند. در استخر، قدرت چند دستگاه با هم جمع می‌شود و پاداش طبق روش پرداخت و سهم مشارکت هر ماینر تقسیم می‌شود. معمولاً پرداخت‌ها منظم‌تر می‌شوند، اما قدرت واقعی دستگاه شما بیشتر نمیشود.
پس اگر جایی دیدید نوشته‌اند «هر تراهش در روز فلان مقدار بیتکوین استخراج می‌کند»، بهتر است اول تاریخ محاسبه، سختی شبکه، کارمزد استخر و فرض‌های آن را بررسی کنید. یک عدد ثابت برای همه زمان‌ها وجود ندارد.
هشریت و سختی شبکه بیتکوین چه ارتباطی دارند؟
هشریت و سختی شبکه به هم مربوط‌اند، اما یک چیز نیستند. هشریت می‌گوید ماینرها با چه سرعتی محاسبه می‌کنند؛ سختی شبکه هم نشان می‌دهد پیدا کردن یک هش معتبر چقدر دشوار است. اگر قدرت محاسباتی بیشتری وارد شبکه شود و سختی فعلاً ثابت بماند، احتمال دارد بلاکها برای مدتی سریع‌تر پیدا شوند.
بیتکوین برای متعادل نگه داشتن این وضعیت، بعد از هر ۲۰۱۶ بلاک سختی را تنظیم می‌کند. هدف این است که میانگین زمان ساخت بلاک در بلندمدت نزدیک ۱۰ دقیقه بماند. این فاصله معمولاً حدود دو هفته طول می‌کشد، ولی تاریخ ثابت و از پیش تعیین‌شده‌ای ندارد.
بنابراین اگر امروز هشریت بالا برود، قرار نیست سختی همان لحظه تغییر کند. شبکه تا نوبت تنظیم بعدی صبر می‌کند. نکته مهم دیگر این است که افزایش سختی به معنی ضعیف شدن خود دستگاه نیست؛ فقط رقابت برای پیدا کردن بلاک دشوارتر شده است.
آیا هشریت بیشتر یعنی سود استخراج بیشتر؟
نه لزوماً. بالا رفتن هشریت می‌تواند شانس دریافت سهم بیشتری از پاداش استخراج را افزایش دهد؛ ولی اگر دستگاه برق زیادی مصرف کند یا قیمت خریدش بالا باشد، ممکن است از نظر اقتصادی انتخاب خوبی نباشد. برای مقایسه دو ماینر، باید قدرت پردازش و هزینه انرژی را کنار هم ببینیم.
مقایسه هشریت و مصرف برق
در مشخصات دستگاه‌های استخراج، معمولاً شاخصی به نام «ژول بر تراهش» دیده می‌شود که با نماد J/TH نشانش می‌دهند. این عدد می‌گوید دستگاه برای تولید هر تراهش بر ثانیه قدرت پردازشی، چه میزان توان مصرف می‌کند. هرچه این شاخص کمتر باشد، دستگاه در شرایط یکسان از نظر مصرف انرژی بهینه‌تر است.
دو دستگاه فرضی را در نظر بگیرید. دستگاه اول ۲۰۰ تراهش قدرت دارد و ۳۵۰۰ وات برق مصرف می‌کند؛ در نتیجه بهرهوری آن ۱۷٫۵ ژول بر تراهش است. دستگاه دوم با ۲۵۰ تراهش قدرت، ۵۰۰۰ وات برق مصرف می‌کند و بهره‌وری‌اش به ۲۰ ژول بر تراهش می‌رسد. اگر هر دو یک شبانه‌روز کامل روشن باشند، مصرف دستگاه اول ۸۴ و دستگاه دوم ۱۲۰ کیلووات‌ساعت خواهد بود.
| شاخص | دستگاه اول (فرضی) | دستگاه دوم (فرضی) |
|---|---|---|
| قدرت پردازش | ۲۰۰ TH/s | ۲۵۰ TH/s |
| توان مصرفی | ۳۵۰۰ وات | ۵۰۰۰ وات |
| بهرهوری انرژی | ۱۷٫۵ J/TH | ۲۰ J/TH |
| مصرف در ۲۴ ساعت | ۸۴ کیلووات‌ساعت | ۱۲۰ کیلووات‌ساعت |
همان‌طور که می‌بینید، دستگاه دوم هشریت بالاتری دارد، اما به ازای هر تراهش برق بیشتری مصرف می‌کند. البته از همین جدول هم نمیشود نتیجه گرفت دستگاه اول حتماً سود خالص بیشتری دارد. برای قضاوت باید درآمد بیشتر دستگاه دوم را با هزینه برق اضافی، قیمت خرید و سایر خرج‌ها مقایسه کنیم.
چه هزینههای دیگری روی درآمد ماینینگ اثر دارند؟
قیمت برق محل استخراج، هزینه خرید و تعمیر دستگاه، سیستم خنک‌کننده، کارمزد استخر، زمان خاموشی و تغییر سختی شبکه همگی روی درآمد خالص اثر می‌گذارند. قیمت بیتکوین هم در نتیجه نهایی مهم است. برای فعالیت در ایران، باید تعرفه رسمی برق و شرایط قانونی استخراج را با مقررات روز بررسی کرد؛ نمیشود برای همه کاربران یک هزینه ثابت در نظر گرفت.
اگر قصد خرید ماینر دارید، بهتر است اول چند سناریو با هزینههای واقعی خودتان حساب کنید. قدرت هش یکی از ورودی‌های این محاسبه است، نه پاسخ نهایی آن.
هشریت واقعی دستگاه را از کجا ببینیم؟
احتمال دارد روی جعبه دستگاه یک عدد ببینید، در پنل مدیریت آن عدد دیگری و در داشبورد استخر هم عدد سوم. این اختلاف همیشه به معنی خرابی نیست. مهم است بدانیم هر کدام از این عددها چه چیزی را نشان می‌دهند.
هشریت اسمی، لحظه‌ای و مؤثر
هشریت اسمی همان مقداری است که سازنده برای دستگاه اعلام می‌کند. هشریت لحظه‌ای، سرعت محاسبه دستگاه را در یک بازه کوتاه نشان می‌دهد و ممکن است کمی بالا و پایین شود. هشریت مؤثر هم عددی است که استخر معمولاً با توجه به سهمهای معتبر دریافت‌شده از دستگاه در یک دوره تخمین میزند.
این «سهم‌ها» نتیجه محاسباتی هستند که استخر از ماینر می‌پذیرد؛ هر سهم لزوماً یک بلاک معتبر برای شبکه بیتکوین نیست. چون رسیدن به سهم‌ها تصادفی است، نرخ مؤثر کوتاهمدت ممکن است از نرخ اسمی کمتر یا حتی بیشتر دیده شود.
برای همین، اگر فقط چند دقیقه اختلاف دیدید، بهتر است سراغ میانگین چندساعته یا روزانه بروید. اما افت مداوم همراه با خطای اتصال، سهمهای ردشده، دمای زیاد یا مشکل قطعات، ارزش بررسی دارد. جزئیات عیب‌یابی هم به مدل دستگاه و استخری که از آن استفاده می‌کنید بستگی دارد.
هشریت شبکه بیتکوین را از کجا بررسی کنیم؟
برای دیدن وضعیت شبکه می‌توانید از نمودارهای آماری بیتکوین، از جمله بخش استخراج در ممپول اسپیس یا نمودار هشریت بلاکچین دات‌کام استفاده کنید. این ابزارها معمولاً نرخ هش برآوردی را در بازه‌های مختلف نشان می‌دهند. چون اینجا قرار نیست عدد لحظه‌ای خاصی را گزارش کنیم، بهتر است به روش خواندن نمودار توجه کنیم.
اول واحد نمودار را نگاه کنید: تراهش است، اگزاهش است یا واحدی بزرگ‌تر؟ بعد سراغ بازه زمانی بروید. عدد میانگین یک روز لزوماً با میانگین یک هفته برابر نیست. بخش زیادی از نوسان‌های کوتاهمدت هم ممکن است به شانس کشف بلاکها مربوط باشد، نه خاموش یا روشن شدن ناگهانی تعداد زیادی ماینر.
اگر می‌خواهید درباره «هشریت بیتکوین امروز» صحبت کنید، تاریخ مشاهده، منبع و بازه محاسبه را هم ذکر کنید. بدون این اطلاعات، مقایسه اعداد مختلف ممکن است گمراه‌کننده باشد.
هشریت چه تأثیری بر امنیت و قیمت بیتکوین دارد؟
رابطه هشریت با امنیت شبکه
در شبکه بیتکوین، دستکاری تاریخچه اخیر تراکنشها کار ساده‌ای نیست؛ چون برای رقابت با زنجیره معتبر به توان محاسباتی زیادی نیاز است. اگر هشریت شبکه بیشتر شود و این قدرت بین استخراج‌کنندگان مستقل توزیع شده باشد، انجام چنین حمله‌ای معمولاً پرهزینه‌تر می‌شود. البته هشریت بالا بهتنهایی امنیت کامل را تضمین نمی‌کند.
اینکه چه سهمی از قدرت شبکه در اختیار چند استخر بزرگ است هم اهمیت دارد. در بحث حمله ۵۱ درصدی، نگرانی اصلی درباره بازچینی بلاک‌های اخیر و دوبارخرج‌کردن در شرایط خاص است؛ نه اینکه مهاجم بتواند خودسرانه موجودی کیف پول بقیه را برداشت کند یا قوانین اعتبارسنجی بیتکوین را به میل خود تغییر دهد.
آیا افزایش هشریت باعث رشد قیمت بیتکوین می‌شود؟
نه به شکل قطعی. گاهی رشد قیمت بیتکوین باعث می‌شود استخراج برای بعضی ماینرها جذاب‌تر شود و دستگاه‌های بیشتری به شبکه اضافه شوند. از طرف دیگر، پیشرفت تجهیزات یا ارزان‌تر شدن انرژی هم می‌تواند هشریت را افزایش دهد، حتی اگر قیمت در همان زمان تغییری نکند.
پس بهتر است هشریت را یکی از نشانه‌های وضعیت استخراج بدانیم، نه یک علامت خریدوفروش. برای بررسی روند قیمت باید عوامل خیلی بیشتری را در نظر گرفت.
چه چیزهایی باعث افزایش یا کاهش هشریت می‌شوند؟
وقتی مزارع تازه راه‌اندازی می‌شوند یا دستگاه‌های قدیمی با مدل‌های قدرتمندتر جایگزین می‌شوند، هشریت می‌تواند بالا برود. در مقابل، گرانی برق، خرابی تجهیزات، گرمای شدید، محدودیت‌های محلی و کاهش سودآوری ممکن است بخشی از قدرت شبکه را موقتاً خارج کنند.
البته همیشه هم این خروج دائمی نیست. یک دستگاه ممکن است پس از تعمیر یا انتقال به محل دیگری دوباره روشن شود. به همین خاطر نباید از روی یک افت کوتاهمدت در نمودار نتیجه گرفت که امنیت شبکه سقوط کرده یا قیمت بیتکوین حتماً کاهش پیدا می‌کند.
جمع‌بندی؛ موقع دیدن هشریت به چه چیزهایی دقت کنیم؟
برای خواندن درست هر عدد هشریت، سه سؤال را از خودتان بپرسید: این عدد مربوط به یک دستگاه است یا کل شبکه؟ واحد و بازه زمانی محاسبه‌اش چیست؟ و اگر قرار است برای استخراج تصمیم بگیرید، دستگاه چقدر برق مصرف می‌کند و هزینههای واقعی‌اش چقدر است؟ همین چند سؤال کمک می‌کنند قدرت پردازشی را با درآمد قطعی اشتباه نگیرید.
سؤالات متداول درباره هشریت
1. آیا یک ماینر ۲۰۰ تراهشی برای استخراج بیتکوین مناسب است؟
از روی عدد ۲۰۰ تراهش بهتنهایی نمیشود گفت. باید مصرف برق، بهرهوری دستگاه، قیمت خرید، سختی شبکه و هزینههای محل استخراج را هم بررسی کنید.
2. چرا هشریت استخر کمتر از عدد درجشده روی دستگاه است؟
استخر نرخ مؤثر را بر اساس سهمهای معتبری که از دستگاه دریافت کرده تخمین میزند. نوسان کوتاهمدت طبیعی است، اما اختلاف مداوم ممکن است از مشکل ارتباط، سهمهای ردشده یا افت عملکرد دستگاه باشد.
3. آیا هشریت بیشتر، سرعت تراکنشهای بیتکوین را بالا میبرد؟
نه بهصورت دائمی. تا زمان تنظیم سختی ممکن است بلاکها موقتاً زودتر پیدا شوند، اما شبکه طوری طراحی شده که میانگین زمان تولید بلاک نزدیک ۱۰ دقیقه بماند. ظرفیت تراکنشها به عوامل دیگری هم وابسته است.
4. آیا هنوز می‌شود اتریوم را با ماینر استخراج کرد؟
خیر. شبکه اصلی اتریوم از ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ (۲۴ شهریور ۱۴۰۱) به روش اثبات سهام منتقل شده و استخراج اتریوم به روش اثبات کار در آن متوقف شده است. بعضی شبکه‌های دیگر همچنان قابل استخراج‌اند.
