شبکه سولانا یک تغییر مهم را پشت سر گذاشته است. فاز نخست ارتقای آلپن‌گلو سولانا در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۹ مهر ۱۴۰۵) فعال شد؛ تغییری که قرار است شبکه را در تأیید نهایی تراکنش‌ها سریع‌تر کند. هدف اعلام‌شده حدود ۱۵۰ میلی‌ثانیه است، اما این عدد به معنی واریزشدن پول به کیف پول یا حساب صرافی در همین مدت نیست.
برای فهمیدن اهمیت این خبر، لازم نیست با برنامه‌نویسی بلاک‌چین آشنا باشید. کافی است بدانید وقتی یک ارز دیجیتال می‌فرستید، ثبت‌شدن تراکنش و قطعی‌شدن آن دو مرحله متفاوت‌اند. آلپن‌گلو بیشتر مرحله دوم را تغییر می‌دهد.
در ارتقای جدید سولانا چه اتفاقی افتاده است؟
پیش از این، رایانه‌هایی که تراکنش‌های سولانا را بررسی و تأیید می‌کردند، برای رسیدن به توافق باید پیام‌های زیادی را در خود شبکه ثبت می‌کردند. این کار بخشی از ظرفیت شبکه را می‌گرفت و تأیید نهایی هر دسته از تراکنش‌ها چند ثانیه طول می‌کشید.
در روش جدید، این رایانه‌ها می‌توانند رأی‌هایشان را مستقیم با یکدیگر ردوبدل کنند و نتیجه را به شکل یک تأییدیه جمع‌وجور ثبت کنند. به این ترتیب قرار است هم رسیدن به توافق سریع‌تر شود و هم فضای بیشتری برای تراکنش‌های کاربران باقی بماند.
براساس گزارش ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ (۱ آبان ۱۴۰۵) گلکسی ریسرچ، آنچه فعال شده فقط فاز اول این ارتقا است. دو تغییر دیگر در برنامه توسعه قرار دارند و نباید آن‌ها را جزو قابلیت‌های فعال‌شده معرفی کرد.
چرا تراکنش‌های سولانا به تأیید نهایی نیاز دارند؟
فرض کنید یک واحد سولانا را از کیف پول خود به کیف پول دوستتان انتقال می‌دهید. ابتدا درخواست شما به شبکه فرستاده می‌شود. بعد تراکنش در یک «بلاک» قرار می‌گیرد؛ بلاک را می‌توان بسته‌ای از اطلاعات تراکنش‌ها دانست که به زنجیره اضافه می‌شود.
اما کار همین‌جا تمام نیست. گروهی از رایانه‌های فعال شبکه که به آن‌ها اعتبارسنج می‌گویند، باید بر سر درست‌بودن و ترتیب بلاک‌ها به توافق برسند. وقتی این توافق به مرحله نهایی رسید، شبکه تراکنش را قطعی‌شده در نظر می‌گیرد. این همان چیزی است که از آن با عنوان «نهایی‌شدن تراکنش» یاد می‌کنیم.
پس سرعت یک شبکه فقط به این مربوط نیست که چقدر زود بلاک تازه می‌سازد؛ مهم است که چقدر سریع می‌توان به نتیجه ثبت‌شده اعتماد کرد. آلپن‌گلو برای کوتاه‌کردن همین فاصله طراحی شده است.
روش تأیید تراکنش‌ها در سولانا چه تغییری کرده است؟
در سازوکار قبلی، هر اعتبارسنج رأی خود را مانند یک تراکنش جداگانه در شبکه ثبت می‌کرد. تصور کنید برای تأیید یک تصمیم مشترک، همه اعضای یک گروه مجبور باشند نظرشان را در یک دفتر عمومی و به‌صورت جداگانه بنویسند. طبیعتاً دفتر با تعداد زیادی پیام پر می‌شود.
روش تازه بخشی از این رفت‌وآمدهای تکراری را کم می‌کند. اعتبارسنج‌ها رأی‌های خود را بیرون از فهرست تراکنش‌های معمول ردوبدل می‌کنند و سپس مدرکی فشرده از توافقشان به شبکه اضافه می‌شود. این مدرک باید نشان بدهد که تعداد کافی از اعتبارسنج‌ها با بلاک موافق بوده‌اند.
Votor در فاز نخست چه کاری انجام می‌دهد؟
نام فنی بخش تازه رأی‌گیری «ووتور» است که در اسناد توسعه با نام Votor شناخته می‌شود. کار آن ساده‌کردن راه رسیدن به توافق است: به‌جای اینکه رأی تک‌تک اعتبارسنج‌ها فضای بلاک را پر کند، نتیجه رأی‌ها جمع‌آوری و در قالب مدرکی کوتاه‌تر ثبت می‌شود.
این تغییر به معنی حذف بررسی‌های امنیتی نیست؛ فقط روش جمع‌آوری و ثبت رأی‌ها عوض شده است. همچنین آزادشدن بخشی از فضای بلاک، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که سرعت تمام برنامه‌ها یا تعداد تراکنش‌های واقعی کاربران به همان نسبت افزایش پیدا کرده است.
نهایی‌شدن تراکنش در ۱۵۰ میلی‌ثانیه دقیقاً یعنی چه؟
وقتی کیف پول پیام «ارسال شد» را نشان می‌دهد، فقط می‌دانیم درخواست انتقال فرستاده شده است. وقتی تراکنش داخل یک بلاک قرار می‌گیرد، یک مرحله جلوتر رفته‌ایم. مرحله مهم بعدی این است که شبکه آن بلاک را نهایی کند؛ یعنی طبق قواعد خودش، دیگر آن را نتیجه‌ای در انتظار تغییر نداند.
توسعه‌دهندگان آلپن‌گلو برای این مرحله، زمان حدود ۱۵۰ میلی‌ثانیه را هدف گرفته‌اند؛ یعنی چیزی نزدیک به یک‌هفتم ثانیه. این رقم یک هدف فنی برای سازوکار تأیید است، نه قولی که برای تک‌تک انتقال‌ها یا در همه شرایط شبکه تضمین شده باشد.
مثلاً اگر برای کسی سولانا بفرستید، حتی پس از نهایی‌شدن تراکنش در شبکه، صرافی مقصد ممکن است بررسی‌های داخلی خودش را انجام دهد و بعد موجودی را نمایش دهد. سرعت اینترنت، شلوغی شبکه و عملکرد سرویس مقصد هم می‌توانند بر زمان انتظار شما اثر بگذارند.
بنابراین بهتر است این دو جمله را با هم اشتباه نگیریم: «سولانا می‌خواهد تراکنش‌ها را سریع‌تر نهایی کند» درست است؛ اما «هر انتقال سولانا حتماً در ۱۵۰ میلی‌ثانیه به مقصد می‌رسد» نتیجه درستی از این خبر نیست.
آیا آلپن‌گلو سولانا را امن‌تر هم می‌کند؟
در کنار سرعت، نحوه ادامه کار شبکه هنگام بروز مشکل هم تغییر کرده است. ممکن است تعدادی از اعتبارسنج‌ها از دسترس خارج شوند یا برخی برخلاف قواعد رفتار کنند. طراحی جدید تلاش می‌کند شبکه در برابر ترکیبی از این دو وضعیت مقاومت داشته باشد.
در گزارش فنی گلکسی از مدلی با عنوان «۲۰ به‌علاوه ۲۰» صحبت شده است؛ یعنی تحمل کمتر از حدود ۲۰ درصد سهم اعتبارسنج‌های متخلف، همراه با تا حدود ۲۰ درصد سهم اعتبارسنج‌هایی که به‌طور جداگانه آفلاین شده‌اند. این عددها درباره سهم مشارکت در شبکه‌اند، نه لزوماً تعداد دستگاه‌ها. همچنین نباید آن را به معنی مقاومت در برابر ۴۰ درصد اعتبارسنج خرابکار دانست.
نکته اینجاست که تغییر مدل امنیتی الزاماً به معنی امن‌ترشدن در همه شرایط نیست. میزان مقاومت در برابر بعضی خطاها بهتر طراحی شده، اما باید نتیجه آن را در عملکرد واقعی شبکه دید. هیچ ارتقای نرم‌افزاری احتمال اختلال را به صفر نمی‌رساند.
فازهای بعدی Alpenglow چه هستند؟
ارتقای آلپن‌گلو قرار است در سه مرحله پیش برود. مرحله اول همان تغییر رأی‌گیری اعتبارسنج‌هاست که در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۹ مهر ۱۴۰۵) فعال شد.
در مرحله دوم قرار است جابه‌جایی مسئولیت ساخت بلاک از یک اعتبارسنج به اعتبارسنج بعدی سریع‌تر انجام شود. به زبان ساده، شبکه می‌خواهد زمان معطلی میان نوبت‌های ساخت بلاک را کاهش دهد.
در مرحله سوم، بخشی به نام «روتور» (Rotor) برای بهترکردن پخش اطلاعات بلاک‌ها میان رایانه‌های شبکه در نظر گرفته شده است. هدف این است که اطلاعات با رفت‌وآمد کمتری به اعضای شبکه برسد.
این دو مرحله در گزارش مبنای خبر هنوز جزو برنامه آینده‌اند. زمان اجرای آن‌ها و نتیجه نهایی باید با گزارش‌های بعدی بررسی شود.
کاربران معمولی چه تغییری احساس خواهند کرد؟
اگر نتیجه این ارتقا در عمل مطابق انتظار باشد، برنامه‌هایی که باید برای قطعی‌شدن یک تراکنش منتظر بمانند، می‌توانند سریع‌تر به مرحله بعد بروند. این موضوع برای پرداخت‌های آنلاین، برخی برنامه‌های مالی و انتقال دارایی میان شبکه‌های مختلف اهمیت دارد.
مثلاً یک برنامه مالی ممکن است پیش از انجام یک عملیات جدید، منتظر بماند که انتقال قبلی در شبکه نهایی شود. کوتاه‌شدن این انتظار، کار با آن برنامه را روان‌تر می‌کند. البته سرعت نهایی به خود برنامه، شرایط شبکه و بررسی‌های امنیتی آن هم بستگی دارد.
برای کاربری که از ایران سولانا منتقل می‌کند، این نکته کاربردی است: ارتقای شبکه، محدودیت‌های صرافی مقصد، کارمزد برداشت یا زمان ثبت واریز در آن سرویس را به‌طور خودکار تغییر نمی‌دهد. این موارد را همچنان باید جداگانه بررسی کرد.
آیا ارتقای آلپن‌گلو باعث افزایش قیمت سولانا می‌شود؟
یک ارتقای مهم فنی لزوماً به رشد قیمت ارز دیجیتال منجر نمی‌شود. قیمت سولانا با نماد SOL به وضعیت کلی بازار، میزان خریدوفروش، تقاضای واقعی و عوامل دیگری هم وابسته است. حتی ممکن است شبکه بهتر کار کند، اما قیمت آن در کوتاه‌مدت واکنش مشخصی نشان ندهد.
معیار مفیدتر این است که ببینیم پس از این تغییر، مردم و برنامه‌ها واقعاً بیشتر از سولانا استفاده می‌کنند یا نه. موفقیت یک ارتقای فنی را نمی‌شود فقط از روی نمودار قیمت قضاوت کرد.
از کجا بفهمیم این ارتقا موفق بوده است؟
برای قضاوت درباره نتیجه آلپن‌گلو، تنها به عدد ۱۵۰ میلی‌ثانیه توجه نکنیم. باید بررسی شود که شبکه در روزهای شلوغ هم پایدار می‌ماند، تراکنش‌ها در عمل سریع‌تر نهایی می‌شوند و برنامه‌های فعال روی سولانا واقعاً از این بهبود بهره می‌برند یا نه.
همچنین لازم است وضعیت اجرای دو مرحله بعدی و میزان استفاده واقعی کاربران از شبکه دنبال شود. زیادشدن تعداد تراکنش‌ها به‌تنهایی معیار کافی نیست؛ بخشی از فعالیت‌ها ممکن است خودکار باشد و به استفاده روزمره مردم ارتباط مستقیمی نداشته باشد.
در یک جمله، آلپن‌گلو روش رسیدن سولانا به توافق درباره تراکنش‌ها را تغییر داده است. فاز اول آن اجرا شده و هدف، تأیید نهایی سریع‌تر است. ارزش واقعی این تغییر زمانی روشن می‌شود که سرعت، پایداری و تجربه کاربران در عمل بهتر شود.
