اگر در یک صرافی ارز دیجیتال به لیست رمزارزها نگاه کنید، احتمالا نام بیتکوین، اتریوم، تتر و شیبا را کنار هم می‌بینید. همه آنها قابل خریدوفروش‌اند، اما از نظر فنی یکسان نیستند. بیتکوین و اتریوم کوین هستند، درحالی‌که تتر و شیبا در دسته توکنها قرار می‌گیرند.
توکن (Token) نوعی دارایی دیجیتال است که معمولاً روی یک بلاکچین موجود ایجاد میشود. برخلاف کوین که ارز بومی یک شبکه بلاکچینی است، توکن برای ثبت مالکیت و انتقال، از زیرساخت شبکه دیگری استفاده میکند.
کاربرد توکنها هم به خرید و فروش محدود نمی‌شود. بعضی مانند تتر برای انتقال ارزش استفاده میشوند، برخی امکان مشارکت در تصمیم‌گیری‌های یک پروژه را فراهم میکنند و گروهی دیگر نماینده آیتم‌های دیجیتال یا حقوق مرتبط با دارایی‌های واقعی هستند. برای شناخت این داراییها، ابتدا باید ببینیم توکن چگونه کار میکند و چه تفاوتی با کوین دارد.
توکن ارز دیجیتال چیست و چگونه کار میکند؟
در بازار رمزارزها، توکن به دارایی‌ای گفته میشود که با استفاده از امکانات یک بلاکچین موجود ساخته شده است. برای مثال، شبکه اتریوم به توسعهدهندگان اجازه می‌دهد بدون راه‌اندازی بلاکچین اختصاصی، توکنهای مورد نظرشان را ایجاد کنند.
بسیاری از توکنهای اتریومی از طریق قرارداد هوشمند (Smart Contract) ساخته میشوند. قرارداد هوشمند برنامه‌ای است که روی بلاکچین اجرا میشود و قواعد مشخصی را دنبال میکند. این قواعد میتوانند شامل تعداد توکنهای موجود، نحوه انتقال آنها، موجودی هر آدرس و اختیارات صادرکننده باشند.
فرض کنید یک بازی آنلاین می‌خواهد برای کاربرانش اعتبار دیجیتال ایجاد کند. بازیکنان با این اعتبار میتوانند آیتم بخرند یا از امکانات ویژه بازی استفاده کنند. سازندگان بازی برای ایجاد چنین دارایی‌ای لزوماً نیازی به ساخت بلاکچین ندارند؛ میتوانند توکن اختصاصی خود را روی شبکه‌ای مانند اتریوم منتشر کنند. این توکن ممکن است فقط در همان بازی کاربرد داشته باشد یا در صورت فراهم‌بودن شرایط، در بازارهای دیگری نیز معامله شود. همه‌چیز به طراحی پروژه بستگی دارد.
هنگام انتقال توکن چه اتفاقی می‌افتد؟
برای درک سازوکار توکن، فرض کنید ۱۰۰ واحد از یک توکن مبتنی بر استاندارد ERC-20 در کیف پول خود دارید و می‌خواهید ۲۰ واحد از آن را به شخص دیگری بفرستید.
وقتی تراکنش را تایید می‌کنید، درخواست انتقال به قرارداد هوشمند توکن فرستاده میشود. قرارداد ابتدا شرایط انتقال، از جمله کافی‌بودن موجودی را بررسی میکند. اگر تراکنش معتبر باشد، موجودی آدرس شما از ۱۰۰ به ۸۰ واحد کاهش پیدا میکند و ۲۰ واحد به موجودی آدرس گیرنده اضافه میشود.
در واقع، چیزی شبیه یک فایل دیجیتال از کیف پول شما خارج نمی‌شود. قرارداد هوشمند اطلاعات مربوط به موجودی آدرس‌ها را روی بلاکچین به‌روزرسانی میکند.
کیف پول نیز محل فیزیکی نگهداری توکن نیست؛ ابزاری است که با استفاده از کلیدهای رمزنگاری به شما امکان مشاهده دارایی و تأیید تراکنش‌ها را می‌دهد.
البته این توضیح بیشتر درباره توکنهای مبتنی بر قرارداد هوشمند اتریوم صدق میکند. در بلاکچینهای دیگر، جزئیات فنی صدور و مدیریت توکن ممکن است متفاوت باشد.
تفاوت توکن و کوین چیست؟
مهمترین تفاوت توکن و کوین به جایگاه آنها در ساختار بلاکچین برمی‌گردد. کوین (Coin) ارز بومی یک بلاکچین است؛ یعنی در قواعد اصلی همان شبکه تعریف شده است. بیتکوین (BTC) ارز بومی شبکه بیتکوین، اتر (ETH) ارز بومی اتریوم و سول (SOL) ارز بومی شبکه سولانا هستند.
در مقابل، توکن روی زیرساخت شبکه موجود ایجاد میشود. برای مثال، تتر (USDT) روی شبکه‌هایی مانند اتریوم و ترون عرضه شده است و شیبا (SHIB) نیز در اصل یک توکن مبتنی بر اتریوم است.
| ویژگی | کوین (Coin) | توکن (Token) |
|---|---|---|
| زیرساخت | ارز بومی بلاکچین | ایجادشده روی بلاکچین موجود |
| نحوه ایجاد | در چارچوب پروتکل اصلی شبکه | از طریق قرارداد هوشمند یا سازوکار صدور توکن |
| پرداخت کارمزد شبکه | در بسیاری از شبکه‌ها کاربرد مستقیم دارد | معمولاً به ارز بومی شبکه یا سازوکار پرداخت کارمزد نیاز دارد |
| کاربردها | انتقال ارزش، پرداخت کارمزد، مشارکت در امنیت شبکه و موارد دیگر | پرداخت، استفاده از خدمات، رأی‌دهی، نمایش دارایی و موارد دیگر |
| نمونه | BTC، ETH، SOL | USDT، SHIB، UNI |
برای روشن‌شدن تفاوت، شبکه اتریوم را در نظر بگیرید. ETH برای پرداخت کارمزد تراکنش‌های شبکه اصلی اتریوم استفاده میشود، اما یک توکن ERC-20 مانند SHIB چنین نقشی در سطح پروتکل اصلی اتریوم ندارد.
اگر بخواهید از کیف پول شخصی خود مقداری SHIB را روی شبکه اصلی اتریوم انتقال دهید، در حالت معمول باید مقداری ETH برای کارمزد داشته باشید؛ حتی اگر موجودی شیبای شما زیاد باشد.
البته در منابع تخصصی، واژه توکن گاهی معنای گسترده‌تری دارد و حتی ارزهای بومی مانند بیتکوین را نیز در بر میگیرد. تفاوتی که در این مقاله توضیح دادیم، همان دسته‌بندی رایج بین کاربران و صرافیهای ارز دیجیتال است.
آیا توکن از کوین کم‌ارزش‌تر است؟
خیر. توکن‌بودن یا کوین‌بودن یک رمزارز بهتنهایی چیزی درباره اعتبار یا ارزش اقتصادی آن نمی‌گوید.
ممکن است یک بلاکچین مستقل، کوینی با کاربرد محدود و بازار کوچک داشته باشد؛ در مقابل، توکنی که روی اتریوم ساخته شده در برنامه‌های مختلف استفاده شود و حجم معاملات بالایی داشته باشد.
برای ارزیابی یک دارایی باید کاربرد واقعی، امنیت، میزان عرضه، نقدشوندگی و شرایط پروژه را بررسی کرد. اینکه رمزارز موردنظر بلاکچین اختصاصی دارد یا نه، تنها یکی از ویژگیهای فنی آن است.
انواع توکن ارز دیجیتال
همه توکنها کارکرد یکسانی ندارند. برخی برای پرداخت یا دسترسی به خدمات ایجاد شدهاند، بعضی حقوق مشخصی به دارنده می‌دهند و گروهی دیگر بیشتر جنبه اجتماعی یا کلکسیونی دارند.
توکنها را میتوان از دو زاویه بررسی کرد: کاربرد اقتصادی و ویژگی فنی. برای مثال، یک توکن میتواند از نظر کاربرد، حاکمیتی باشد و از نظر فنی از استاندارد ERC-20 استفاده کند. بنابراین دسته‌بندی‌های زیر لزوماً از یکدیگر جدا نیستند.
توکن کاربردی (Utility Token)
توکن کاربردی برای استفاده از خدمات یا امکانات یک پروژه طراحی میشود. برای مثال، یک پلتفرم ذخیره‌سازی غیرمتمرکز ممکن است پرداخت هزینه فضای ذخیره‌سازی را به توکن مشخصی وابسته کند.
توکن LINK در اکوسیستم چین‌لینک نمونه‌ای از دارایی‌هایی است که در ارائه خدمات شبکه کاربرد دارد. چین‌لینک زیرساختی فراهم میکند تا قراردادهای هوشمند بتوانند از اطلاعات و خدمات خارج از بلاکچین استفاده کنند.
داشتن توکن کاربردی به معنی مالکیت شرکت توسعه‌دهنده نیست. از طرفی، حتی اگر یک توکن کاربرد واقعی داشته باشد، افزایش قیمت آن تضمین‌شده نیست؛ چون ارزش بازار علاوه بر تقاضای استفاده از خدمات، از عوامل دیگری نیز تأثیر میگیرد.
توکن حاکمیتی (Governance Token)
در برخی پروژه‌های غیرمتمرکز، تصمیم‌گیری درباره تغییرات پروتکل از طریق رأی‌گیری انجام میشود. توکنهای حاکمیتی برای مشارکت در این فرایند به کار میروند. برای مثال، UNI توکن حاکمیتی پروتکل یونی‌سواپ است. دارندگان واجد شرایط آن میتوانند در رأی‌گیری‌های مربوط به تصمیم‌های پروتکل شرکت کنند یا قدرت رأی خود را به دیگران واگذار کنند.
میزان تاثیرگذاری هر فرد به قواعد حاکمیتی پروژه بستگی دارد. همچنین قدرت رأی در یک پروتکل لزوماً به معنی مالکیت سهام شرکت توسعه‌دهنده یا دریافت سود از فعالیت اقتصادی آن نیست.
استیبل‌کوین‌ها (Stablecoins)
استیبل‌کوین‌ها دارایی‌هایی هستند که با هدف حفظ ارزش نسبت به یک دارایی مرجع، معمولاً ارزهایی مانند دلار آمریکا، طراحی میشوند.
تتر (USDT) و یو‌اس‌دی‌سی (USDC) از نمونه‌های شناخته‌شده این گروه هستند. این داراییها در شبکههای مختلف به‌شکل توکن عرضه میشوند و کاربران از آنها برای انتقال ارزش، معاملات رمزارزی و بعضی فعالیت‌های مالی استفاده میکنند.
البته سازوکار حفظ قیمت در تمام استیبل‌کوین‌ها یکسان نیست. بعضی به ذخایر مالی و امکان بازخرید وابسته‌اند و گروهی دیگر از وثیقه‌های رمزارزی یا سازوکارهای متفاوت استفاده میکنند.
ثابت‌ماندن قیمت نیز تضمینی نیست. اعتبار ناشر، کیفیت پشتوانه، میزان نقدشوندگی و امکان بازخرید میتوانند بر ارزش و ریسک استیبل‌کوین اثر بگذارند.
توکنهای دارای پشتوانه و توکن اوراق بهادار
بعضی توکنها برای نمایش حقوق مرتبط با دارایی‌هایی مانند طلا، اوراق بدهی یا سهام طراحی میشوند. به فرایند نمایش این داراییها در قالب توکن، توکن‌سازی (Tokenization) گفته میشود. برای مثال، تتر گلد (XAUT) توکنی است که ناشر آن را با پشتوانه طلای فیزیکی عرضه میکند. در چنین محصولاتی، اطلاعات مالکیت توکن روی بلاکچین ثبت میشود، اما پشتوانه واقعی و شرایط بازخرید به سازوکار و تعهدات ناشر وابسته است.
برخی توکنها نیز ممکن است حقوقی شبیه سهام یا اوراق بدهی ایجاد کنند و در دسته توکنهای اوراق بهادار (Security Tokens) قرار بگیرند. بااین‌حال، انتشار توکن توسط یک شرکت به معنی سهامدارشدن خریداران نیست. حقوق مالی و مالکیت باید در اسناد معتبر پروژه تعریف شده باشند و وضعیت قانونی آنها نیز به مقررات مربوط بستگی دارد.
میم‌توکن‌ها (Meme Tokens)
میم‌توکن‌ها معمولاً با الهام از شوخی‌های اینترنتی، شخصیت‌ها یا جریان‌های فرهنگی شکل می‌گیرند. در بسیاری از این پروژهها، جامعه کاربران و میزان توجه عمومی نقش پررنگی در شناخته‌شدن دارایی دارند. شیبا اینو (SHIB) یکی از نمونه‌های شناخته‌شده میم‌توکن است. این دارایی ابتدا با محوریت یک جامعه اینترنتی معرفی شد و بعدها محصولات و خدمات دیگری نیز در اکوسیستم آن توسعه پیدا کردند.
قیمت میم‌توکن‌ها ممکن است به‌شدت تحت تأثیر فضای شبکههای اجتماعی، اخبار و رفتار معامله‌گران قرار بگیرد. همچنین محبوبیت بالا بهتنهایی نشانه اعتبار اقتصادی یا ارزندگی یک پروژه نیست.
توکن NFT چیست؟
توکن NFT (مخفف Non-Fungible Token) نوعی دارایی دیجیتال است که هر واحد آن شناسه اختصاصی خود را دارد. برای درک بهتر، تتر را در نظر بگیرید؛ اگر شما و شخص دیگری هرکدام ۱۰ واحد تتر روی شبکه اتریوم داشته باشید، دارایی‌هایتان از نظر ارزش اسمی و کاربرد یکسان هستند. اما NFTها چنین ویژگی‌ای ندارند. مثلاً در یک بازی بلاکچینی، هر شمشیر میتواند توکن مخصوص خود را داشته باشد و از نظر ویژگی، کمیابی و ارزش با شمشیرهای دیگر متفاوت باشد. حتی اگر دو NFT از نظر ظاهری یکسان باشند، شناسه آنها با یکدیگر فرق دارد.
از NFT برای نمایش آیتم‌های بازی، آثار کلکسیونی، بلیت بعضی رویدادها و دارایی‌های دیجیتال متمایز استفاده میشود. برخلاف تصور رایج، NFT الزاماً خود تصویر یا فایل دیجیتال نیست. در بسیاری از پروژهها، NFT رکوردی بلاکچینی است که به یک دارایی یا محتوای مشخص اشاره میکند. خرید آن نیز لزوماً حق نشر یا تمام حقوق مالکیت مربوط به محتوای اصلی را منتقل نمیکند.
توکن شیبا چیست و چرا کوین محسوب نمی‌شود؟
شیبا اینو (SHIB) نمونه مناسبی برای درک تفاوت کوین و توکن است. با اینکه این دارایی در نام انگلیسی خود عبارت Coin را دارد و اغلب کاربران به آن «ارز شیبا» می‌گویند، از نظر فنی یک توکن ERC-20 مبتنی بر اتریوم است. شیبا بلاکچین مستقل خود را بهعنوان شبکه بومی اولیه ندارد و برای انتقال نسخه اصلی آن روی اتریوم، از زیرساخت این شبکه استفاده میشود. حتی با وجود توسعه شبکه لایه دوم شیباریوم (Shibarium) در اکوسیستم شیبا، SHIB به ارز بومی پرداخت کارمزد شبکه اصلی اتریوم تبدیل نشده است. این مثال نشان می‌دهد که نام تجاری یک رمزارز همیشه دسته‌بندی فنی آن را مشخص نمیکند.
استانداردهای توکن چیست و چه تفاوتی دارند؟
فرض کنید چندین شرکت، شارژرهایی با اتصال‌های کاملاً متفاوت بسازند. برای استفاده از هر شارژر به ابزار مخصوص همان شرکت نیاز خواهید داشت. استانداردهای مشترک کمک میکنند محصولات مختلف بتوانند از قواعد یکسان پیروی کنند.
در بلاکچین نیز استانداردهای توکن نقش مشابهی دارند. آنها مشخص میکنند قراردادهای هوشمند، کیف پول‌ها و برنامه‌های دیگر چگونه با دارایی‌های دیجیتال تعامل کنند. برای نمونه، استاندارد ERC-20 قواعدی برای انتقال و نمایش موجودی توکن تعریف میکند. به همین دلیل کیف پول‌ها و صرافیهای غیرمتمرکز میتوانند با تعداد زیادی توکن سازگار با این استاندارد کار کنند.
ERC20 چیست؟
ERC-20 یکی از پرکاربردترین استانداردهای ساخت توکن در شبکه اتریوم است. توکنهایی که با این استاندارد ساخته میشوند، واحدهای یکسان و قابلجایگزینی دارند. برای مثال، تتر (USDT) روی شبکه اتریوم از استاندارد ERC-20 استفاده میکند. اگر ۱۰ واحد از این تتر داشته باشید، تمام واحدهای آن از نظر ارزش اسمی و کاربرد یکساناند و فرقی نمیکند کدام واحد را به شخص دیگری انتقال دهید. این استاندارد قواعد مشخصی برای بررسی موجودی، انتقال توکن و صدور مجوز دسترسی به آن تعریف میکند تا کیف پول‌ها و برنامه‌های مختلف بتوانند با توکنهای ERC-20 کار کنند.
ERC721 چیست؟
استاندارد ERC-721 برای ساخت توکنهایی استفاده میشود که هرکدام شناسه اختصاصی خود را دارند. این توکنها با نام NFT نیز شناخته میشوند. برای مثال، فرض کنید در یک بازی بلاکچینی، شمشیر کمیابی وجود دارد که فقط یک نمونه از آن ساخته شده است. با استفاده از ERC-721 میتوان این شمشیر را با یک توکن مشخص نمایش داد و مالکیت آن را روی بلاکچین ثبت کرد. برخلاف تتر که واحدهای آن یکساناند، این شمشیر ویژگی و شناسه مخصوص خود را دارد و نمی‌توان هر شمشیر دیگری را جایگزین آن کرد.
ERC1155 چیست؟
استاندارد ERC-1155 به توسعهدهندگان اجازه می‌دهد چند نوع توکن مختلف را در یک قرارداد هوشمند مدیریت کنند. برای مثال، همان بازی را تصور کنید؛ با این تفاوت که علاوه بر شمشیر کمیاب، ۱۰۰۰ معجون سلامتی یکسان هم در بازی وجود دارد. با استفاده از ERC-1155 میتوان معجون‌هایی را که همه شبیه هم هستند و شمشیری را که فقط یک نمونه دارد، در یک قرارداد مدیریت کرد. این استاندارد امکان انتقال هم‌زمان چند نوع دارایی را نیز فراهم میکند و در بعضی شرایط هزینه تراکنش‌ها را کاهش می‌دهد. بنابراین تفاوت اصلی آن با ERC-721 این است که میتواند چند نوع توکن با تعداد واحدهای متفاوت را در یک قرارداد مدیریت کند.
توکن را از کجا بگیریم؟
بسته به نوع توکن، روش‌های مختلفی برای دریافت آن وجود دارد. رایج‌ترین راه برای کاربران عادی، خرید از صرافی ارز دیجیتال است؛ اما بعضی پروژهها توکنهای خود را از راه‌های دیگری هم توزیع میکنند.
خرید از صرافی متمرکز: بسیاری از توکنهای شناخته‌شده در صرافیهای ارز دیجیتال معامله میشوند. کاربران میتوانند با توجه به امکانات صرافی و دارایی‌های پشتیبانیشده، توکن موردنظر را خریداری کنند. پیش از ثبت سفارش، بهتر است قیمت نهایی، کارمزد معامله و شرایط برداشت بررسی شود.
خرید از صرافی غیرمتمرکز: در صرافیهای غیرمتمرکز مانند یونی‌سواپ، کاربران معمولاً کیف پول خود را به برنامه متصل میکنند و توکن را با دارایی دیگری مبادله میکنند. در این روش، بررسی آدرس قرارداد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است دارایی‌های تقلبی با نام و نماد مشابه توکنهای معتبر ساخته شوند.
دریافت از پروژهها: برخی پروژه‌های بلاکچینی برای مشارکت در فعالیت‌ها، استفاده از خدمات یا تأمین منابع شبکه به کاربران توکن پاداش می‌دهند. توزیع توکن از طریق ایردراپ نیز یکی از همین روش‌هاست. البته همه توکنهای دریافتی ارزش معاملاتی ندارند و ممکن است فروش یا انتقال آنها محدود باشد.
برای خرید توکن از یک صرافی ایرانی نیز ابتدا باید مطمئن شوید دارایی موردنظر در فهرست معاملات آن وجود دارد. برای مثال، می‌توانید ارزهای قابل معامله در صرافی وال‌ول را بررسی کنید و پیش از خرید یا انتقال، شبکههای پشتیبانیشده و هزینه نهایی را ببینید.
هنگام انتقال توکن، شبکه چه اهمیتی دارد؟
یکی از اشتباه‌های پرهزینه در انتقال ارز دیجیتال، توجه‌نکردن به شبکه است. تتر نمونه خوبی برای توضیح این موضوع است. USDT در شبکههای مختلفی عرضه میشود و هنگام برداشت آن از صرافی ممکن است گزینه‌هایی مانند ERC20 و TRC20 را مشاهده کنید.
ERC20 در این شرایط معمولاً به انتقال تتر روی شبکه اتریوم اشاره دارد و TRC20 به انتقال آن روی شبکه ترون مربوط میشود.
اگر قصد دارید تتر را به کیف پول یا صرافی دیگری بفرستید، باید شبکه انتخاب‌شده در مبدا با شبکه پشتیبانیشده در مقصد سازگار باشد. یکسان‌بودن نام دارایی کافی نیست. انتقال از طریق شبکه اشتباه میتواند باعث شود دارایی به حساب مقصد واریز نشود یا بازیابی آن دشوار و حتی غیر ممکن باشد. همچنین کارمزد و زمان انجام تراکنش در شبکههای مختلف یکسان نیست.
قیمت توکن چگونه تعیین میشود؟
توکنها قیمت واحد و مشترکی ندارند. ارزش هر توکن به شرایط اقتصادی پروژه و میزان عرضه و تقاضای آن در بازار بستگی دارد. برای مثال، اگر تقاضا برای خرید یک توکن افزایش پیدا کند و فروشندگان حاضر نباشند مقدار کافی از آن را با قیمت فعلی عرضه کنند، احتمال افزایش قیمت وجود دارد. در مقابل، کاهش تقاضا یا افزایش فشار فروش میتواند قیمت را پایین بیاورد. اما فقط قیمت لحظه‌ای برای ارزیابی یک توکن کافی نیست. تعداد واحدهای در گردش، برنامه آزادسازی توکنهای قفلشده، کاربرد پروژه و نقدشوندگی بازار نیز اهمیت دارند.
یکی از اشتباه‌های رایج، مقایسه رمزارزها صرفاً بر اساس قیمت هر واحد است. فرض کنید توکن اول ۱۰۰ میلیون واحد در گردش دارد و هر واحد آن ۰٫۱ دلار معامله میشود. توکن دوم فقط یک میلیون واحد در گردش دارد و قیمت هر واحدش ۱۰ دلار است. با وجود اختلاف زیاد قیمت، ارزش بازار هر دو توکن ۱۰ میلیون دلار خواهد بود. بنابراین قیمت پایین‌تر توکن اول، بهتنهایی آن را به سرمایه‌گذاری ارزان‌تر یا مناسب‌تری تبدیل نمیکند. ارزش بازار (Market Cap) از ضرب قیمت هر واحد در تعداد توکنهای در گردش به دست می‌آید. این عدد معادل پول وارد شده به پروژه نیست و تضمین نمیکند تمام توکنها را بتوان با همان قیمت به فروش رساند.
عرضه توکن چه تاثیری بر قیمت آن دارد؟
تعداد توکنهای موجود در هر پروژه یکسان نیست. بعضی قراردادها عرضه ثابتی دارند، درحالی‌که برخی اجازه ایجاد واحدهای جدید یا سوزاندن بخشی از عرضه را می‌دهند. از طرفی، ممکن است بخشی از توکنها در زمان راه‌اندازی پروژه میان اعضای تیم و سرمایه‌گذاران اولیه توزیع شده باشد، اما امکان فروش آنها تا مدتی وجود نداشته باشد.
وقتی دوره قفل این داراییها تمام میشود، تعداد توکنهای قابل معامله میتواند افزایش پیدا کند. این تغییر لزوماً باعث کاهش قیمت نمی‌شود، اما اگر تقاضای کافی وجود نداشته باشد، ممکن است فشار فروش را بیشتر کند. به همین دلیل، برای شناخت وضعیت اقتصادی یک توکن بهتر است علاوه بر قیمت، عرضه در گردش، عرضه کل، برنامه آزادسازی داراییها و نحوه توزیع اولیه آن را نیز بررسی کرد.
مزایا و محدودیت‌های توکن چیست؟
یکی از مزیت‌های مهم توکنها این است که توسعهدهندگان برای ایجاد هر دارایی جدید مجبور نیستند بلاکچین مستقلی راه‌اندازی کنند. آنها میتوانند از زیرساخت شبکههای موجود و ابزارهای سازگار با آن استفاده کنند.
این ویژگی هزینه و پیچیدگی فنی ایجاد بعضی محصولات را کاهش می‌دهد. همچنین استانداردهای مشترک باعث میشوند توکنها راحت‌تر با کیف پول‌ها، صرافی‌ها و برنامه‌های دیگر تعامل کنند.
توکنها امکان تعریف حقوق و کاربردهای متنوعی را نیز فراهم کرده‌اند. برای مثال، یک توکن میتواند برای دسترسی به خدمات، رأی‌دادن درباره تغییرات یک پروتکل یا نمایش دارایی مشخصی استفاده شود. البته همین انعطاف‌پذیری با محدودیت‌ها و ریسک‌هایی همراه است.
توکن برای ثبت و انتقال به زیرساخت شبکه میزبان وابسته است. اگر شبکه دچار اختلال شود یا کارمزد آن افزایش پیدا کند، استفاده از توکن هم تحت تأثیر قرار میگیرد. از طرفی، وجود خطا در قرارداد هوشمند یا اختیارات گسترده مدیران پروژه ممکن است دارایی کاربران را در معرض خطر قرار دهد. برای توکنهایی که نماینده دارایی‌های واقعی هستند، اعتبار ناشر و وضعیت حقوقی پشتوانه نیز اهمیت دارد.
ساخت آسان توکن مشکل دیگری هم ایجاد کرده است: تقریباً هر توسعه‌دهنده‌ای میتواند یک دارایی جدید منتشر کند، بدون اینکه الزاماً محصول ارزشمند یا مدل اقتصادی پایداری داشته باشد. به همین دلیل، انتشار توکن روی یک بلاکچین معتبر نباید با معتبر بودن خود پروژه اشتباه گرفته شود.
پیش از خرید یا نگهداری توکن چه مواردی را بررسی کنیم؟
برای شناخت یک توکن، نام پروژه و نمودار قیمت کافی نیست. چند ویژگی میتوانند اطلاعات مهمی درباره نحوه عملکرد و ریسک‌های آن بدهند.
آدرس قرارداد توکن
توکنهایی با نام و نماد یکسان لزوماً دارایی یکسانی نیستند. ممکن است شخصی توکنی با نام مشابه SHIB یا USDT ایجاد کند و آن را در یک صرافی غیرمتمرکز عرضه کند.
در شبکه‌هایی مانند اتریوم، آدرس قرارداد برای تشخیص توکن اهمیت دارد. بهتر است این آدرس را از منابع رسمی پروژه دریافت کنید و با اطلاعات اکسپلورر بلاکچین مطابقت دهید. البته داشتن آدرس قرارداد و نمایش اطلاعات در اکسپلورر، بهتنهایی اعتبار اقتصادی یا امنیت پروژه را تضمین نمیکند.
اختیارات سازنده و مدیران قرارداد
در بعضی قراردادهای هوشمند، اختیارات خاصی برای مدیران تعریف میشود؛ مانند ایجاد توکن جدید، توقف انتقال یا مسدودسازی دارایی بعضی آدرس‌ها.
این امکانات همیشه نشانه مشکل نیستند. برای مثال، ممکن است ناشر یک توکن متمرکز طبق شرایط مشخص به چنین کنترل‌هایی نیاز داشته باشد. آنچه اهمیت دارد، آگاهی از وجود این اختیارات و شناخت اشخاص یا نهادهایی است که امکان استفاده از آنها را دارند.
مجوز دسترسی به توکنها
در استاندارد ERC-20 قابلیتی به نام approve وجود دارد که به کاربر اجازه می‌دهد به یک قرارداد یا آدرس دیگر مجوز خرج‌کردن مقدار مشخصی از توکنهای خود را بدهد.
این قابلیت در بسیاری از برنامه‌های غیرمتمرکز استفاده میشود، اما تأیید مجوز برای قراردادهای نامطمئن میتواند خطرناک باشد؛ به‌خصوص اگر کاربر اجازه خرج‌کردن مقدار نامحدودی از دارایی خود را صادر کند. پیش از تایید چنین درخواست‌هایی باید آدرس قرارداد و میزان دسترسی را بررسی کرد. مجوزهای بلااستفاده نیز ممکن است همچنان معتبر باقی بمانند.
کاربرد و وضعیت اقتصادی پروژه
آخرین موضوع، خود پروژه است. آیا توکن برای استفاده از یک محصول ضروری است؟ آیا کاربرد مشخصی برای آن تعریف شده؟ عرضه توکن چگونه مدیریت میشود و چه بخشی از موجودی در اختیار توسعهدهندگان قرار دارد؟
پاسخ این پرسش‌ها لزوماً آینده قیمت را مشخص نمیکند، اما به شناخت بهتر ساختار اقتصادی و ریسک‌های دارایی کمک میکند.
جمع‌بندی
توکن دارایی دیجیتالی است که معمولاً با استفاده از زیرساخت یک بلاکچین موجود ساخته میشود. برخلاف کوین که ارز بومی شبکه خودش است، توکن برای ثبت موجودی و انتقال از امکانات شبکه میزبان استفاده میکند.
کاربرد توکنها هم بسیار متنوع‌تر از یک ارز قابل خریدوفروش است. تتر برای انتقال ارزش طراحی شده، UNI در حاکمیت یک پروتکل کاربرد دارد و NFTها میتوانند دارایی‌های دیجیتال متمایز را نمایش دهند. توکنهایی مانند شیبا نیز نشان می‌دهند که نام تجاری یک رمزارز همیشه دسته‌بندی فنی آن را مشخص نمیکند.
اگر قصد خرید یا انتقال توکن دارید، علاوه بر قیمت و کاربرد آن، به شبکه، استاندارد فنی، آدرس قرارداد و اختیارات صادرکننده توجه کنید. شناخت همین جزئیات کمک میکند تفاوت داراییها را بهتر بفهمید و هنگام کار با کیف پول یا صرافی، اشتباهات کمتری داشته باشید.
سوالات متداول
1. آیا تتر و شیبا توکن هستند یا کوین؟
تتر (USDT) و شیبا (SHIB) هر دو توکن محسوب میشوند. تتر روی چند بلاکچین مختلف عرضه شده و شیبا در اصل یک توکن ERC-20 روی شبکه اتریوم است. در مقابل، بیتکوین و اتر کوین هستند؛ چون ارز بومی شبکههای خودشان به شمار میروند.
2. آیا برای ساخت توکن به بلاکچین اختصاصی نیاز داریم؟
خیر. یکی از ویژگیهای توکن این است که میتوان آن را روی بلاکچینهای موجود مانند اتریوم ایجاد کرد. توسعهدهندگان معمولاً با استفاده از قراردادهای هوشمند، تعداد توکنها، نحوه انتقال و سایر قواعد آنها را مشخص میکنند.
3. تفاوت ERC20 و ERC1155 چیست؟
استاندارد ERC-20 برای توکنهایی مانند تتر استفاده میشود که واحدهای آنها یکسان و قابلجایگزینی هستند. اما ERC-1155 امکان مدیریت چند نوع دارایی را در یک قرارداد فراهم میکند؛ مثلاً ۱۰۰۰ معجون یکسان و یک شمشیر کمیاب در بازی بلاکچینی. ERC-1155 همچنین از انتقال گروهی داراییها پشتیبانی میکند.
4. توکن NFT چیست و چه تفاوتی با توکنهای معمولی دارد؟
توکن NFT دارایی دیجیتالی است که شناسه مشخصی دارد و میتواند نماینده یک آیتم متمایز، مانند اثر کلکسیونی یا وسیلهای خاص در بازی باشد. برخلاف واحدهای یک توکن معمولی مانند تتر که با یکدیگر یکساناند، NFTها میتوانند ویژگیها و ارزش متفاوتی داشته باشند.
5. توکن را از کجا بگیریم؟
بسیاری از توکنها را میتوان از صرافیهای متمرکز یا غیرمتمرکز خریداری کرد. بعضی پروژهها نیز توکنهای خود را بهعنوان پاداش مشارکت یا از طریق ایردراپ توزیع میکنند. پیش از دریافت یا خرید، بهتر است اعتبار پروژه، آدرس قرارداد و شبکه پشتیبانیشده را بررسی کنید.
6. قیمت توکن چگونه مشخص میشود؟
قیمت توکن در بازارهای معاملاتی بر اساس عرضه و تقاضا شکل میگیرد. عواملی مانند کاربرد پروژه، تعداد توکنهای در گردش، برنامه آزادسازی توکنهای قفلشده و میزان نقدشوندگی نیز بر قیمت اثر میگذارند. پایینبودن قیمت هر واحد لزوماً به معنی ارزانبودن یا ارزشمندبودن یک پروژه نیست.
7. آیا تمام توکنها قابلیت خریدوفروش دارند؟
خیر. بعضی توکنها فقط برای استفاده از خدمات مشخصی طراحی شدهاند یا امکان انتقال آنها محدود شده است. حتی توکنهایی که قابلیت انتقال دارند، ممکن است بازار فعال یا خریدار کافی نداشته باشند. بنابراین، داشتن یک توکن در کیف پول به معنی امکان فروش آن با قیمت دلخواه نیست.
8. از کجا بفهمیم یک توکن واقعی است یا تقلبی؟
یکی از مهمترین راهها، بررسی آدرس قرارداد توکن در وبسایت رسمی پروژه و مقایسه آن با اطلاعات اکسپلورر بلاکچین است. ممکن است چند توکن نام و نماد یکسانی داشته باشند؛ بنابراین نباید فقط به نام دارایی اعتماد کرد. البته مطابقت آدرس قرارداد نیز بهتنهایی امنیت یا اعتبار اقتصادی پروژه را تضمین نمیکند.
