اتریوم چیست و چگونه کار می‌کند؟ از ETH تا قرارداد هوشمند

اتریوم فقط نام یک ارز دیجیتال نیست؛ شبکه‌ای است که می‌توان روی آن برنامه اجرا کرد. این برنامه‌ها، که اغلب با قراردادهای هوشمند کار می‌کنند، از انتقال ساده پول فراتر می‌روند. اتر یا ETH ارز بومی این شبکه است و برای پرداخت هزینه عملیات و مشارکت در تامین امنیت کاربرد دارد. اگر تازه با اتریوم آشنا شده‌اید، بهتر است از همین تفاوت شروع کنیم.

تفاوت اتریوم و اتر (ETH) چیست؟

اتریوم (Ethereum) نام شبکه بلاکچینی و زیرساخت اجرای برنامه‌هاست؛ اتر (ETH) نام دارایی بومی آن است. وقتی می‌گوییم «اتریوم خریدم»، معمولا منظور خرید ETH است. اما وقتی درباره «شبکه اتریوم» حرف می‌زنیم، منظور مجموعه‌ای از گره‌ها، قواعد و قراردادهای هوشمند است که تراکنش‌ها و برنامه‌ها را پردازش می‌کنند.

مثالی ساده در نظر بگیریم: یک برنامه روی اتریوم می‌تواند انتقال یک توکن یا اجرای شرط یک قرارداد را مدیریت کند. برای ارسال درخواست اجرای آن برنامه، کاربر معمولا مقداری ETH برای کارمزد شبکه نیاز دارد. بنابراین ETH فقط دارایی قابل خریدوفروش نیست؛ نقش عملیاتی هم در شبکه دارد.

شبکه اتریوم چگونه کار می‌کند؟

اتریوم یک دفترکل توزیع‌شده دارد. گره‌های شبکه وضعیت حساب‌ها و نتیجه عملیات را طبق قواعد مشترک نگهداری و بررسی می‌کنند. وقتی کاربر تراکنشی را امضا می‌کند، شبکه آن را بررسی و در صورت معتبر بودن اجرا می‌کند. ثبت نتیجه، وابسته به موافقت یک مدیر واحد نیست؛ بااین‌حال، استفاده از این زیرساخت همچنان هزینه، پیچیدگی فنی و ریسک‌های خودش را دارد.

قرارداد هوشمند چه کاری انجام می‌دهد؟

قرارداد هوشمند برنامه‌ای است که روی بلاکچین مستقر می‌شود و پس از دریافت ورودی معتبر، دستورهای تعریف‌شده را اجرا می‌کند. مثلا یک قرارداد می‌تواند مبادله دو توکن یا ثبت مالکیت یک دارایی دیجیتال را براساس شرایط از پیش تعیین‌شده مدیریت کند. هوشمند بودن قرارداد به معنی درست یا امن بودن کد آن نیست. خطای برنامه‌نویسی یا مجوز اشتباه کاربر می‌تواند زیان مالی ایجاد کند.

امنیت اتریوم با اثبات سهام تامین می‌شود

اتریوم در سپتامبر ۲۰۲۲ با رویداد «مرج» از اثبات کار به اثبات سهام (Proof of Stake) مهاجرت کرد. در این مدل، اعتبارسنج‌ها با سهام‌گذاری ETH در سازوکار اجماع مشارکت می‌کنند. رعایت نکردن قواعد می‌تواند برای اعتبارسنج پیامد مالی داشته باشد. به همین دلیل، استخراج اتریوم با کارت گرافیک دیگر روش تولید بلوک در شبکه اصلی نیست.

کارمزد گس در اتریوم چیست؟

هر عملیات در اتریوم بخشی از منابع پردازشی شبکه را مصرف می‌کند. «گس» واحد سنجش این کار است و هزینه آن روی شبکه اصلی با ETH پرداخت می‌شود. ارسال ساده ETH معمولا از اجرای یک قرارداد پیچیده عملیات کمتری دارد؛ پس هزینه این دو لزوما یکسان نیست. کارمزد می‌تواند با شرایط تقاضا برای فضای بلوک تغییر کند و در کیف پول پیش از تایید تراکنش برآورد می‌شود.

گس را با مبلغی که قرار است منتقل کنید یا کارمزد معاملاتی صرافی یکی ندانید. ممکن است برای انتقال یک توکن به مقداری ETH در کیف پول نیاز داشته باشید، حتی اگر خود توکن، اتر نباشد. اگر تراکنش اجرا نشود هم بسته به شرایط ممکن است بخشی از گس مصرف شده باشد.

اتریوم چه کاربردهایی دارد؟

اتریوم امکان ساخت برنامه‌های مختلف را فراهم می‌کند. کاربرد داشتن یک شبکه، به‌تنهایی ارزش آینده ETH یا امنیت هر پروژه ساخته‌شده روی آن را تضمین نمی‌کند. چند نمونه رایج عبارت‌اند از:

• امور مالی غیرمتمرکز (DeFi): مبادله توکن‌ها، وام‌دهی و سایر خدمات مالی با قراردادهای هوشمند؛ هرکدام ریسک قرارداد، نقدشوندگی و سازوکار ویژه‌ای دارند.
• استیبل کوین‌ها و سایر توکن‌ها: انتشار دارایی‌های دیجیتال روی شبکه و انتقال آن‌ها با استانداردهای تعریف‌شده؛ نوع توکن و ناشر آن باید جدا بررسی شود.
• توکن‌سازی دارایی: نمایش حق یا منفعت مرتبط با دارایی از طریق توکن؛ نگهداری توکن الزاما حق قانونی مستقیم روی دارایی واقعی ایجاد نمی‌کند.
• بازی‌ها و NFT: ثبت مالکیت یا دسترسی به دارایی‌های دیجیتال در برنامه‌ها و بازی‌ها؛ ارزش و حقوق هر پروژه متفاوت است.

لایه دوم اتریوم چیست و چه فرقی با شبکه اصلی دارد؟

برخی شبکه‌های لایه دوم، تراکنش‌های فراوانی را بیرون از لایه اصلی پردازش می‌کنند و نتیجه یا داده‌های لازم را با سازوکار خود به اتریوم می‌فرستند. هدف اصلی معمولا افزایش ظرفیت و کاهش هزینه استفاده است. اما هر لایه دوم روش کار، هزینه، زمان برداشت و فرض‌های امنیتی خودش را دارد.

برای کاربر ایرانی، مهم‌ترین نکته عملی هنگام واریز و برداشت این است که نام توکن به تنهایی شبکه انتقال را مشخص نمی‌کند. ممکن است یک دارایی روی شبکه اصلی اتریوم و چند شبکه دیگر وجود داشته باشد. پیش از انتقال، شبکه مبدا، شبکه مقصد و پشتیبانی کیف پول یا صرافی را تطبیق دهید.

اتریوم با بیت کوین چه تفاوتی دارد؟

هر دو شبکه عمومی‌اند و از رمزنگاری برای تایید مالکیت و انتقال دارایی استفاده می‌کنند، اما طراحی آن‌ها متفاوت است. بیت کوین بیشتر روی انتقال و نگهداری BTC با قواعد پولی مشخص متمرکز است. اتریوم امکان اجرای گسترده قراردادهای هوشمند را فراهم کرده و ETH افزون بر دارایی قابل انتقال، برای کارمزد و سهام‌گذاری به کار می‌رود. بنابراین در مقایسه این دو نباید فقط قیمت واحدهایشان را دید؛ کارکرد، هزینه و ریسک استفاده هم مهم است.

قبل از استفاده از شبکه اتریوم به چه نکاتی توجه کنیم؟

• شبکه درست: بررسی کنید دارایی روی شبکه اصلی اتریوم است یا یک لایه دوم یا بلاکچین دیگر؛ شباهت نام یا آدرس، مسیر را امن نمی‌کند.
• آدرس و قرارداد: نشانی مقصد و قرارداد توکن را از منبع معتبر تطبیق دهید و مجوزهای اتصال کیف پول را بدون بررسی تایید نکنید.
• کارمزد: گس شبکه و هزینه صرافی را جداگانه در نظر بگیرید و پیش از انتقال، مقدار نهایی دریافتی را ببینید.
• کلید خصوصی و بازیابی: عبارت بازیابی را در اختیار هیچ فرد یا وب‌سایتی نگذارید؛ افشای آن ممکن است به خروج دارایی منجر شود.
• ریسک مالی: گستردگی کاربرد شبکه تضمین‌کننده رشد قیمت ETH نیست؛ نوسان بازار و ریسک قراردادهای هوشمند پابرجاست.

جمع‌بندی: اتریوم فراتر از یک ارز دیجیتال است

اتریوم بستری برای اجرای برنامه‌ها و قراردادهای هوشمند است و اتر، دارایی بومی این شبکه محسوب می‌شود. برای استفاده امن‌تر، سه مفهوم را از هم جدا کنیم: خود شبکه، هزینه گس و شبکه انتخابی برای انتقال. درک این تفاوت‌ها از بسیاری اشتباه‌های پرهزینه هنگام کار با کیف پول و صرافی جلوگیری می‌کند.

سوالات متداول